W telegraficznym skrócie – ortodonta to dentysta specjalizujący się w wadach zgryzu, które wpływają na okluzję, funkcję narządu żucia i morfologię twarzy. Leczenie wad zgryzu jest ważne nie tylko ze względu na estetykę, ale również dla zachowania zdrowia i trwałości uzębienia. W tym artykule wyjaśniamy, czym dokładnie zajmuje się ortodonta, jakie metody stosuje i z jakimi problemami warto się do niego zwrócić.
Czym zajmuje się ortodonta?
Ortodonta to lekarz dentysta, który zajmuje się profilaktyką, diagnozowaniem oraz leczeniem wrodzonych i nabytych wad narządu żucia. Warto tutaj nadmienić, że każdy ortodonta jest stomatologiem, ale nie każdy stomatolog jest ortodontą. Zdobycie tytułu specjalisty wymaga ukończenia 5-letnich studiów magisterskich na kierunku lekarsko-dentystycznym, uzyskania prawa wykonywania zawodu oraz ukończenia 3-letniego szkolenia specjalizacyjnego z ortodoncji. W swojej pracy ortodonta skupia się na wadach zgryzu, które rzutują na wygląd twarzy i okluzję, czyli stykanie się zębów podczas zaciskania szczęk. Podstawową metodą leczenia stosowaną przez ortodontów jest korekcja ustawienia zębów za pomocą aparatów ortodontycznych stałych i ruchomych.
Z jakimi problemami można udać się do ortodonty?
Wskazaniem do wizyty u ortodonty są przede wszystkim wrodzone i nabyte wady zgryzu. Należą do nich między innymi:
- niewyrżnięte zęby;
- ekstruzja, czyli ząb wysunięty na zewnątrz zębodołu;
- zwiększony nagryz poziomy (tyłozgryz), w którym dolne zęby są zbyt mocno przesunięte do tyłu w stosunku do górnego łuku;
- ujemny nagryz poziomy (przodozgryz), w którym zęby z dolnego łuku są nadmiernie wysunięte do przodu w stosunku do zębów górnych;
- stłoczenie zębów, szczególnie górnych siekaczy i w okolicy kłów;
- zgryz głęboki, w którym górne zęby zbyt mocno zachodzą na dolne;
- zgryz krzyżowy przedni, w którym dolne siekacze zachodzą na górne;
- zgryz krzyżowy boczny, w którym dolne zęby boczne zachodzą na górne;
- zgryz otwarty przedni, w którym przednie zęby górne i dolne nie stykają się ze sobą przy zaciśniętych szczękach;
- zgryz otwarty boczny, w którym boczne zęby górne i dolne nie stykają się ze sobą (po jednej lub po obu stronach).
Do ortodonty warto udać się także w przypadku brakującego zęba, ponieważ czasami leczenie ortodontyczne pozwala zamknąć lukę za pomocą własnych zębów i nie ma wówczas potrzeby stosowania leczenia protetycznego. Wizyta u tego specjalisty jest wskazana także przy patologicznej atrycji, czyli nieadekwatnych do wieku ubytkach powierzchni zębów powstałych na skutek bezpośredniego kontaktu zęba z zębem.
Kiedy lekarz może zalecić wizytę u ortodonty?
Poza wyżej wymienionymi przypadkami wskazaniem do wizyty u ortodonty jest uraz, który doprowadził do przemieszczenia się zęba lub zębów. Ponadto na leczenie ortodontyczne kierowani są pacjenci ze szkieletowymi wadami zgryzu, które wynikają z nieprawidłowego ustawienia szczęki i żuchwy względem siebie. W tej sytuacji w większości przypadków zabieg chirurgiczny poprzedza dekompensacja wady za pomocą aparatu ortodontycznego. Interdyscyplinarne podejście wykorzystuje się także u pacjentów z brakami zębowymi. W tym przypadku leczenie ortodontyczne pozwala na uzyskanie odpowiedniej ilości wolnego miejsca pod implanty lub mosty.
Jak wygląda leczenie ortodontyczne?
Klasyczne leczenie ortodontyczne to proces kilkuetapowy, który zaczyna się od diagnostyki z wykorzystaniem skanera wewnątrzustnego 3D lub tradycyjnych wycisków oraz zdjęć RTG (pantomograficznego, cefalometrycznego). Następnie lekarz opracowuje indywidualny plan leczenia. Po jego zaakceptowaniu ortodonta zakłada pacjentowi aparat ortodontyczny – może to być aparat stały lub ruchomy (wyjmowany). Obecnie w określonych przypadkach zamiast tradycyjnych aparatów metalowych coraz częściej stosuje się systemy nakładkowe w postaci przezroczystych szyn przygotowywanych indywidualnie dla każdego pacjenta. Po założeniu aparatu pacjent musi stawiać się na kontrole, które mają na celu monitorowanie procesu leczenia oraz dostosowywanie aparatu do postępujących zmian w ustawieniu zębów.
Jak długo trwa leczenie ortodontyczne?
W zależności od wieku pacjenta, stopnia skomplikowania wady zgryzu oraz rodzaju aparatu leczenie ortodontyczne może trwać od kilku miesięcy do nawet kilku lat. Po zakończeniu głównego etapu leczenia aparat zostaje usunięty. Jednak w celu utrwalenia i ustabilizowania efektów ortodonta zaleca pacjentowi noszenie tzw. retainera (aparatu retencyjnego), który zapobiega powrotowi zębów do poprzedniego ustawienia. Warto jednak pamiętać, że rezultat leczenia ortodontycznego zależy nie tylko od prawidłowego dopasowania aparatu, ale także od podejścia pacjenta. Ważne jest przestrzeganie higieny jamy ustnej, przychodzenie na regularne kontrole u ortodonty oraz stosowanie zaleceń lekarza, także w kwestii diety.
Dlaczego leczenie ortodontyczne jest ważne?
Leczenie ortodontyczne umożliwia usunięcie wad zgryzu, które mają negatywny wpływ na wygląd twarzy, a tym samym przyczyniają się do niskiej samooceny oraz problemów z nawiązywaniem relacji prywatnych i zawodowych. Jednak estetyka to nie wszystko. Ortodonta, np. lek Maciej Drosd, pomaga wyeliminować wady, które utrudniają higienę jamy ustnej, przez co przyczyniają się do próchnicy i chorób przyzębia. Warto również mieć na uwadze, że wady zgryzu zwiększają ryzyko ścierania się szkliwa, a także mogą powodować pęknięcia, ukruszenia czy nawet złamania zębów. Możliwym następstwem problemów ortodontycznych są też zaburzenia czynnościowe stawu skroniowo-żuchwowego, które objawiają się bólami głowy, oczu, okolic ucha oraz skroni i karku. Nieleczone wady zgryzu mogą także doprowadzić do problemów z gryzieniem i przeżuwaniem jedzenia, co z kolei może skutkować dolegliwościami ze strony układu pokarmowego.
