Miłość symbiotyczna – kiedy bliskość zaczyna oznaczać utratę siebie

Można być z kimś bardzo blisko, dzielić codzienność, plany, przyjaciół, problemy i radości, a jednocześnie nadal mieć poczucie, że jest się osobną osobą. W miłości symbiotycznej ta granica zaczyna się zacierać.

„My” stopniowo wypiera „ja”, własne potrzeby schodzą na dalszy plan, a nawet zwykła potrzeba pobycia samemu może wywoływać niepokój, poczucie winy albo lęk przed utratą związku. Czy miłość symbiotyczna oznacza więc zależność i uległość? Niezupełnie, choć oba te elementy mogą się w niej pojawiać.

Kiedy „my” zaczyna zastępować „ja”?

Sama bliskość nie jest niczym niepokojącym. W zdrowej relacji partnerzy mogą być od siebie emocjonalnie zależni, prosić się nawzajem o pomoc, potrzebować pocieszenia i czerpać poczucie bezpieczeństwa z obecności drugiej osoby. Badania nad zależnością w bliskich związkach pokazują nawet coś pozornie paradoksalnego: akceptowanie przez partnera naszych potrzeb zależnościowych może sprzyjać większej samodzielności, a nie ją osłabiać.

Problem pojawia się wtedy, kiedy zależność przestaje być jednym z elementów związku, a zaczyna organizować całe życie. Osoba może coraz częściej podejmować decyzje przede wszystkim pod kątem partnera: gdzie wyjść, z kim się spotkać, co powiedzieć, czego nie powiedzieć, na co się zgodzić. Z czasem własne upodobania mogą wydawać się mniej ważne niż oczekiwania drugiej osoby.

W psychologicznym opisie tendencji symbiotycznych szczególnie istotne jest osłabienie poczucia odrębności. Człowiek zaczyna definiować siebie przede wszystkim poprzez relację – przez to, kim jest dla partnera, czego partner potrzebuje i jak partner ocenia jego zachowanie. Polska literatura psychologiczna opisuje takie tendencje jako trudność w uznaniu własnej autonomicznej tożsamości i nadmierne określanie siebie poprzez związek z drugą osobą.

W praktyce może to wyglądać bardzo zwyczajnie. Jedna osoba chce spotkać się z przyjaciółką, druga reaguje smutkiem. Ktoś planuje weekend tylko dla siebie i natychmiast zaczyna się zastanawiać, czy nie sprawi partnerowi przykrości. Pojawia się potrzeba ciągłego informowania o tym, gdzie się jest, z kim i co się robi. Samodzielność zaczyna być odbierana nie jako coś naturalnego, lecz jako sygnał oddalania się.

To właśnie tutaj warto zatrzymać się przy słowie „granice”. W bliskiej relacji granica nie oznacza muru. Oznacza świadomość, że można kochać drugą osobę, a jednocześnie mieć własne zdanie, zainteresowania, znajomości, potrzeby i emocje.

Zależność i uległość – podobne, ale nie takie same

Miłość symbiotyczna może wiązać się z zależnością, ale zależność sama w sobie nie oznacza jeszcze niezdrowej relacji. Potrzebowanie partnera, proszenie go o pomoc czy czerpanie z niego emocjonalnego wsparcia jest częścią wielu bliskich związków. Różnica polega na tym, czy człowiek nadal potrafi funkcjonować jako odrębna osoba.

Zależność zaczyna być problemem wtedy, kiedy pojawia się przekonanie: „bez niego sobie nie poradzę”, „muszę mieć jego zgodę”, „nie mogę go rozczarować”, „jeśli zrobię coś po swojemu, może mnie zostawić”. Wtedy decyzje przestają wynikać wyłącznie z własnych potrzeb, a coraz częściej są podporządkowane utrzymaniu więzi.

Jeszcze czymś innym jest uległość. To nie tylko potrzeba bliskości, lecz skłonność do rezygnowania z własnego zdania, potrzeb lub granic po to, aby uniknąć konfliktu albo utrzymać relację. W polskich opracowaniach dotyczących zależności interpersonalnej wyróżnia się m.in. zależność pasywną, związaną z silną potrzebą innych osób jako źródła wskazówek i komfortu, oraz formę zależności polegającą na stawianiu potrzeb innych ponad własnymi i unikaniu konfrontacji.

Dlatego osoba uległa może mówić: „Wszystko mi jedno, zdecyduj ty”, nawet jeśli w rzeczywistości ma własne zdanie. Może zgadzać się na spotkanie, na które nie chce iść, rezygnować z własnych planów albo przyjmować zachowania, które ją ranią, ponieważ konflikt wydaje się bardziej przerażający niż rezygnacja z siebie.

W relacji symbiotycznej takie zachowania mogą wzajemnie się wzmacniać. Jedna osoba potrzebuje ciągłego potwierdzania więzi, druga zaczyna coraz bardziej dostosowywać się do jej oczekiwań. Im więcej jedna strona przejmuje kontroli lub wymaga stałej dostępności, tym mniej miejsca pozostaje na niezależność drugiej. Z czasem oboje mogą mieć poczucie, że taki układ jest „normalny”, ponieważ właśnie w ten sposób nauczyli się rozumieć bliskość.

Nie oznacza to jednak, że każda para, która dużo czasu spędza razem, jest w relacji symbiotycznej. Nie ma jednej liczby godzin, wiadomości czy wspólnych aktywności, po której można postawić taką granicę. Istotniejsze jest to, co dzieje się z poczuciem własnego „ja”.

Po czym poznać, że bliskość zaczyna kosztować zbyt wiele?

Niepokój może pojawić się wtedy, kiedy osobne życie przestaje być czymś naturalnym. Partner wychodzi sam z przyjaciółmi, a druga osoba nie potrafi przestać sprawdzać telefonu. Jedna strona chce rozwijać własne zainteresowanie, a druga odbiera to jako odrzucenie. Pojawia się przekonanie, że prawdziwa miłość oznacza robienie wszystkiego razem.

Charakterystyczna może być także trudność w znoszeniu rozłąki. Nie chodzi przy tym wyłącznie o tęsknotę. Chodzi o sytuację, w której nieobecność partnera uruchamia silny lęk, poczucie pustki albo przekonanie, że więź jest zagrożona. W opisach tendencji symbiotycznych zwraca się uwagę właśnie na trudności z separacją, rozmycie granic interpersonalnych oraz nadmierne uzależnienie własnego stanu emocjonalnego od tego, co przeżywa druga osoba.

Może pojawić się również charakterystyczne „zarażanie się” emocjami partnera. Jeśli on jest zdenerwowany, druga osoba natychmiast również czuje napięcie. Jeśli jest niezadowolony, pojawia się potrzeba naprawienia jego nastroju. Jeśli ma problem, własne sprawy nagle przestają mieć znaczenie. Empatia zaczyna mieszać się z poczuciem odpowiedzialności za cudze emocje.

Warto zwrócić uwagę także na zdanie: „Nie wiem już, czego ja właściwie chcę”. To może być ważniejszym sygnałem niż częste kłótnie. Człowiek może bowiem funkcjonować w związku pozornie spokojnym, a jednocześnie stopniowo tracić kontakt z własnymi potrzebami.

Zdrowa bliskość pozwala powiedzieć „potrzebuję cię”, ale również „potrzebuję pobyć sama”. Pozwala szukać wsparcia, lecz nie wymaga rezygnacji z samodzielności. Pozwala kochać kogoś mocno bez konieczności stawania się jego częścią.

W tym sensie dojrzała miłość nie polega na całkowitym stopieniu dwóch osób w jedno. Można stworzyć bardzo silne „my”, nie tracąc przy tym własnego „ja”. Właśnie ta równowaga między więzią a odrębnością jest jednym z ważnych tematów współczesnego myślenia o bliskich relacjach. Nowsze badania dotyczące zależności emocjonalnej również pokazują, że trudność pojawia się szczególnie wtedy, kiedy utrzymanie więzi staje się ważniejsze niż własne granice i dobrostan.

Miłość symbiotyczna nie musi więc oznaczać braku uczuć. Przeciwnie – często wyrasta właśnie z ogromnej potrzeby bliskości, bezpieczeństwa i bycia ważnym dla drugiego człowieka. Pytanie brzmi jednak, czy w tej bliskości nadal można być sobą. Bo relacja, w której trzeba zrezygnować z własnego „ja”, aby zachować „nas”, zaczyna przypominać zależność bardziej niż partnerstwo.

Polecamy również:

Jak rozpoznać przemoc emocjonalną?

Języki miłości – jak naprawdę okazujesz uczucia?

Miłość, która dodaje skrzydeł – o wolności w związku