Zapewne w każdym większym mieście można bez trudu znaleźć sklep włoskimi winami. Włochy należą bowiem do czołówki światowego eksportu i produkcji wina i wytwarzając 48,5 milionów hektolitrów tego napoju są rekordzistami świata. Jednak choć co do pierwszego miejsca w produkcji tego trunku konkurują od dawna z Francją, to jednak Włochom należy się pierwszeństwo, gdyż to Rzymianie spopularyzowali w Europie uprawę winorośli, i to od nich przywędrowała ona do Francji. Jedyną starszą tradycję co do przyrządzania wina w Europie posiadają tylko Grecy.
Prehistoria włoskiego wina
Według doniesień archeologów, najstarsze znaleziska wina we Włoszech odkryto w jednej z jaskiń na Sycylii. Pozostałości po nim odnaleziono w dużym ceramicznym słoju, w pieczarze na Monte Kronio. Słój ten stał tam od prawie sześciu tysięcy lat. Są to najstarsze ślady wina w tych okolicach, gdyż dotąd uważano, że produkcja wina we Włoszech zaczęła się dwa tysiące lat później, dopiero w epoce brązu.
Wcześniej początek uprawy winorośli we Włoszech szacowano na około 1000 roku p.n.e. i wiązano go z podbojem tych obszarów przez Greków. Pierwszymi miejscami uprawy winorośli były Sycylia i Kalabria. A z nich przesuwała się ona dość szybko na północ. Jak wynika z zapisków badanych przez historyków w regionie obecnej Toskanii w VII wieku p.n.e. wytwarzali wino i handlowali nim Etruskowie. Natomiast w cztery wieki później wino było produkowane niemal w całej obecnej Italii, a najsłynniejszym trunkiem pochodzącym z tego terenu było Falerno. Rzymianie przyjęli od Greków winiarską kulturę, uznając kult greckiego Dionizosa jako rzymskiego Bachusa. W 186 roku p.n.e. kult ten został zakazany ze względu na zbyt rozwiązłe zachowanie jego czcicieli.
Z czasów rzymskich pochodzą jednak pierwsze odnotowane wzmianki na temat zasad produkcji wina, sposobu jego wytwarzania oraz przewożenia. Ze źródeł wynika, że Rzymianie odróżniali różne gatunki wina i cechy jego produkcji.
Napój bogów w Średniowieczu
Dalszy rozwój włoskiego winiarstwa następuje wraz z nadejściem chrześcijaństwa. Pierwsze prawa, które narzucają normy, związane z jakością wina, związane były z zasadami jego produkcji dla potrzeb liturgii chrześcijańskiej. W średniowieczu na nowo rozwija się międzynarodowy handel winem. Kolejne wieki, zwiększają w istotny sposób produkcję wina z Włoch, choć niekoniecznie działają na korzyść dla jego jakości.
Po okresie stagnacji rozwój wina we Włoszech podobnie zresztą, jak i w całej ówczesnej Europie, przypada na wiek XIII. W Hiszpanii uprawę winorośli wznowiono po wycofaniu się muzułmanów, natomiast w Polsce w tym okresie produkcją wina w zainteresowali się Templariusze.
Jednakże w Italii właśnie w tym okresie narodziły się firmy produkujące włoskie wina, które pozostały znane do dzisiaj. Należały do nich Frescobaldi (założona przez Berto de’ Frescobaldi w 1300 roku) czy Antinori (stworzona przez Giovanniego di Piero Antinori w roku 1385).
Włoskie wino w czasach nowożytnych
Niestety w XVI wieku nastąpił znowu upadek włoskiego winiarstwa. Kres położyło mu dopiero zjednoczenie Włoch w 1861 roku, kiedy to nastąpił po raz kolejny, ale pierwszy w czasach nowożytnych rozkwit produkcji włoskiego wina. Utrudniły go obydwie wojny światowe, ale kultura wina zaczęła się na dobre odbudowywać w latach 50 i 60 XX wieku. W 1963 roku został wprowadzony ujednolicony system oznaczania i ochrony nazw pochodzenia wina z Włoch, który nazwano Denominazione di Origine Controllata. Z kolei w roku 1980 wprowadzono stopień (DOCG), czyli Denominazione di Origine Controllata e Garantita, a początkowo prawo do oznaczenia tą kategorią otrzymało tylko kilka, najbardziej słynnych win włoskich. W 1992 roku stworzono natomiast nową kategorię win Indicazione Geografica Tipica (IGT), dla której najistotniejsze jest ich pochodzenie z określonego regionu Italii.
Ostatnie 50 lat, a szczególnie trzy ostatnie dekady, miały niezwykłe znaczenie dla rozwoju produkcji wina z Włoch. Wpłynęły na nie duże inwestycje, unowocześnienie produkcji, wprowadzenie badań enologicznych oraz upowszechnienie butelkowanie wina przez jego producentów. Wszystkie te zjawiska miały duży wpływ na to, że ostatnich latach sklepy z włoskimi winami zarówno na Półwyspie Apenińskim, jak i w całej Europie zdecydowanie poszerzyły swój asortyment.
Zobacz również: Jak cieszyć się winem
