Logopeda zajmuje się komunikacją werbalną, w tym profilaktyką i stymulacją rozwoju mowy, a także zaburzeniami mowy u dzieci i dorosłych. Logopeda nie jest lekarzem, jednak ma wiedzę medyczną z zakresu budowy, fizjologii i dysfunkcji narządu mowy. W tym artykule wyjaśniamy, kiedy warto udać się do logopedy i jakimi problemami zajmuje się ten specjalista.
Czym zajmuje się logopeda?
Logopedia to interdyscyplinarna dziedzina nauki, która obejmuje wiedzę z lingwistyki (językoznawstwa), pedagogiki, psychologii i medycyny. Kompetencje logopedy nie ograniczają się do terapii zaburzeń mowy. Specjalista ten zajmuje się również trudnościami związanymi z czynnościami fizjologicznymi, takimi jak oddychanie, połykanie, gryzienie, ssanie czy żucie pokarmów. W związku z tym pomocy logopedycznej może potrzebować każdy – zarówno dziecko w wieku szkolnym, jak i noworodek czy osoba dorosła.
Terapii logopedycznej mogą wymagać pacjenci:
- z zaburzeniami mowy,
- z zaburzeniami komunikacji,
- z opóźnieniem rozwoju mowy,
- z problemami z czytaniem,
- z problemami związanymi z jedzeniem i piciem,
- ze skróconym wędzidełkiem podjęzykowym,
- z rozszczepem wargi i podniebienia,
- z nieprawidłowym torem oddychania, oddychający przez usta,
- z niedosłuchem,
- z obniżonym napięciem mięśniowym aparatu mowy.
Kiedy do logopedy? Zaburzenia mowy u dzieci
Zaburzenia mowy mogą mieć swój początek już w życiu płodowym, ale mogą być również skutkiem powikłań okołoporodowych, urazu czy choroby. Do logopedy warto zwrócić się wówczas, gdy rozwój mowy u dziecka wyraźnie zahamował i maluch zatrzymał się na etapie gaworzenia lub od dłuższego czasu nie uczy się nowych słów. Terapia logopedyczna jest pomocna m.in. przy autyzmie, Zespole Downa czy dziecięcym porażeniu mózgowym. Ponadto konsultacji z logopedą mogą wymagać objawy zaburzeń mowy, o których piszemy poniżej.
Wady wymowy (dyslalia)
Wady wymowy polegają na nieprawidłowej wymowie jednej głoski lub kilku czy kilkunastu głosek. Wyróżniamy też wady wymowy całkowite, w których dziecko ma problem z wymową wszystkich lub prawie wszystkich głosek. Przykładem dyslalii jest rotacyzm, który polega na nieprawidłowej artykulacji głoski R. U dzieci często występuje również sygmatyzm (seplenienie), w którym błędna wymowa dotyczy głosek syczących (S, Z, C, DZ), ciszących (Ś, Ź, Ć, DŹ) i szumiących (SZ, Ż, CZ, DŻ).
Jąkanie
Jąkanie to zaburzenie płynności mowy, które charakteryzuje się przeciąganiem pauz, głosek, sylab i słów. Jeżeli problem występuje u dziecka powyżej 5 roku życia, wówczas warto wybrać się do logopedy.
Alalia
Alalia to zaburzenie polegające na braku rozwoju mowy u dzieci rozpoczynających etap szkolny (6-7 rok życia). Maluchy z alalią nie mówią w ogóle i nie są w stanie powtarzać słów pomimo sprawności motorycznej i intelektualnej.
Parafazja
Dzieci z parafazją mówią płynnie, ale mają problem z używaniem właściwych słów. Czasami są to słowa podobne, ale o innym znaczeniu. Innym razem maluch wymyśla zupełnie nowe słowa, których nie znajdziemy w słowniku.
Bradylalia
W tym zaburzeniu mowy dziecko przedłuża głoski i sylaby lub robi długie pauzy pomiędzy słowami. W efekcie wypowiedź jest nienaturalnie spowolniona i trudna do zrozumienia.
Tachylalia
Tachylalię charakteryzuje przyspieszone tempo mowy. Dziecko mówi szybko, „połykając” sylaby i przestawiając je, przez co mowa jest bardzo niewyraźna.
Zaburzenia mowy u dorosłych
Zaburzenia mowy u dorosłych mogą być spowodowane wadami wrodzonymi, urazami, stresem, niepełnosprawnością intelektualną lub chorobami (np. neurodegeneracyjnymi, onkologicznymi). Logopeda może pomóc np. po udarze mózgu, gdzie w części przypadków pacjenci tracą zdolność do posługiwania się językiem (afazja) lub mówią w sposób trudny do zrozumienia (dyzartria). Szczególny rodzaj dyzartrii zwany mową skandowaną występuje również w stwardnieniu rozsianym. Terapii logopedycznej mogą potrzebować również osoby mające problem ze słuchem oraz pacjenci po usunięciu krtani.
Artykuł został opracowany na podstawie treści opublikowanych przez Małopolskie Centrum Zdrowia, w którym znajduje się gabinet logopedyczny w Krakowie.
