Dziecko z afazją motoryczną potrzebuje dodatkowego wsparcia dostosowanego do indywidualnych potrzeb edukacyjnych i rozwojowych. Może uzyskać je w szkole ogólnodostępnej, integracyjnej lub specjalnej, przy czym uczeń z afazją może również uczyć się w domu, z rodzicami. W tym artykule wyjaśniamy, jakie dodatkowe prawa przysługują dzieciom z afazją ruchową i jak może wyglądać nauka w tym przypadku.
Co to jest afazja motoryczna?
Afazja motoryczna (zwana też ruchową) to zespół objawów o podłożu neurologicznym, który powoduje trudności z mówieniem. W zależności od nasilenia może oznaczać częściową lub całkowitą utratę wysławiania się przy zachowaniu zdolności rozumienia mowy. Przy afazji motorycznej zaburzenia mowy nie wynikają z zaburzeń słuchu czy niepełnosprawności intelektualnej. Bezpośrednią przyczyną afazji jest uszkodzenie ruchowego ośrodka mowy (ośrodka Broki), do czego może dojść na przykład wskutek urazu czaszki obejmującego mózg, niedotlenienia, guza czy udaru. Afazja motoryczna u dziecka może wynikać z wrodzonego, a nie nabytego uszkodzenia mózgu, co powoduje zaburzenie rozwoju części lub wszystkich kompetencji komunikacyjnych.
Objawy afazji motorycznej:
- zniekształcanie głosek i słów;
- przestawianie, opuszczanie lub dodawanie liter w piśmie;
- trudności z koordynacją ruchów narządów artykulacyjnych (błędy językowe, nadmierne ślinienie, problemy z wykonywaniem ćwiczeń artykulacyjnych);
- problemy z płynnością mowy (mowa skandowana);
- bardzo zwięzłe wypowiedzi;
- brak inicjowania rozmów.
W jakiej szkole może uczyć się dziecko z afazją motoryczną?
Jak wynika wprost z § 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym, afazja uznawana jest za niepełnosprawność. Oznacza to, że uczeń z afazją może otrzymać orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, wydawane przez publiczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Kształcenie specjalne prowadzone jest przez:
- przedszkola ogólnodostępne, integracyjne, specjalne;
- oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych;
- inne formy wychowania przedszkolnego;
- szkoły ogólnodostępne, integracyjne, specjalne;
- młodzieżowe ośrodki wychowawcze;
- młodzieżowe ośrodki socjoterapii;
- specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze;
- specjalne ośrodki wychowawcze;
- ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze.
Kształcenie specjalne nie oznacza, że dziecko musi chodzić do szkoły specjalnej. Dzieci z afazją motoryczną mogą uczyć się razem z pełnosprawnymi rówieśnikami w szkole ogólnodostępnej, szkole z oddziałami integracyjnymi lub oddziałami specjalnymi, a także w szkole integracyjnej.
Obowiązek szkolny i obowiązek nauki dzieci z afazją
Po uzyskaniu orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dzieci z afazją mogą rozpocząć naukę w szkole później niż ich rówieśnicy. Odroczenie może trwać do roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 9 lat. W przypadku dzieci z niepełnosprawnościami nauka szkolna może trwać:
- w szkole podstawowej – do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, którym uczeń kończy 20 lat;
- w szkole ponadpodstawowej – do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 24 lata.
Jakie prawa przysługują dziecku z afazją?
Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego zapewnia prawo do kształcenia realizowanego zgodnie z zaleceniami zawartymi w tym orzeczeniu. Oznacza to, że uczeń z afazją zyskuje prawo do kształcenia dostosowanego do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych, a także możliwości psychofizycznych. Placówka powinna zapewnić takiemu dziecku odpowiednie warunki do nauki, sprzęt specjalistyczny i środki dydaktyczne. Ponadto uczniowi z afazją posiadającemu orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego przysługują:
- pomoc psychologiczno-pedagogiczna;
- zajęcia rewalidacyjne, w tym nauka języka migowego lub innych sposobów komunikowania się;
- wsparcie nauczyciela wspomagającego lub pomocy nauczyciela (w określonych przypadkach);
- indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (IPET).
Czy dziecko z afazją motoryczną może uczyć się w domu?
Tak, także przy afazji motorycznej i orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego możliwe jest nauczanie domowe, zwane również edukacją domową. Nie należy tego mylić z nauczaniem indywidualnym, które stosuje się w określonym czasie w przypadku choroby utrudniającej lub uniemożliwiającej uczęszczanie do szkoły – niepełnosprawność się do tego nie zalicza. Różnica jest istotna, ponieważ w edukacji domowej dziecko może uczyć się z rodzicami, opiekunami prawnymi lub innymi osobami wskazanymi przez rodziców czy opiekunów. Natomiast w nauczaniu indywidualnym uczeń realizuje podstawę programową z nauczycielami, a ponadto jest oceniany jak pozostali uczniowie.
Czy edukacja domowa może być dobrym rozwiązaniem dla dziecka z afazją?
Edukacja domowa umożliwia naukę we własnym tempie, bez narzuconego przez szkołę planu lekcji. Tym sposobem rodzice mogą zadbać o to, aby dziecko nie czuło się przeciążone obowiązkami i miało wystarczająco dużo czasu na odpoczynek czy rozwijanie zainteresowań. Ponadto nauczanie domowe ułatwia pogodzenie nauki szkolnej z wizytami u logopedy czy korzystaniem z innego rodzaju terapii. Co ważne, edukacja domowa zapewnia formalne wykształcenie – uczeń jest zapisany do konkretnej szkoły i zdaje egzaminy klasyfikacyjne zapewniające promocję do następnej klasy lub dyplom ukończenia szkoły (egzaminów nie przeprowadza się u uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym).
Warto również pamiętać, że uczeń na edukacji domowej może korzystać ze wsparcia szkoły w postaci:
- udziału w dodatkowych zajęciach edukacyjnych;
- udziału w zajęciach rewalidacyjnych;
- udziału w zajęciach prowadzonych w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej;
- udziału w zajęciach rozwijających zainteresowania i uzdolnienia;
- udziału w zajęciach z zakresu doradztwa zawodowego;
- dostępu do podręczników, materiałów dydaktycznych i ćwiczeniowych oraz pomocy dydaktycznych;
- konsultacji z nauczycielami przed egzaminami klasyfikacyjnymi.
W rezultacie edukacja domowa może przebiegać we współpracy ze szkołą, co jest szczególnie ważne przy kształceniu dzieci zmagających się z pewnymi trudnościami i ograniczeniami.
Artykuł został zweryfikowany pod kątem merytorycznym przez lidera edukacji domowej w Polsce – Centrum Nauczania Domowego.
