Adrianna Dzięgielewska: Maluch przed ekranem. Jak chronić dzieci przed negatywnym wpływem technologii – o granicach, które dziś trzeba stawiać mądrzej niż kiedykolwiek
dodał: Marta Dudzińska
Jest moment, którego wielu rodziców doświadcza podobnie: dziecko przestaje reagować na prośbę, ale natychmiast słyszy dźwięk telefonu. Bajka kończy się płaczem, a próba odłożenia tabletu urasta do rangi rodzinnego kryzysu. W takich sytuacjach bardzo łatwo pomyśleć: co zrobiłam nie tak? Adrianna Dzięgielewska proponuje spojrzeć na ten problem z innej strony – bez obwiniania rodzica i bez udawania, że ekrany są neutralnym elementem dzieciństwa.
Autorka, psycholog i logopeda zajmująca się rozwojem małych dzieci, koncentruje się na tym, jak technologia wpływa na codzienne funkcjonowanie najmłodszych i co rodzic może zrobić, kiedy ekran już pojawił się w życiu dziecka. Nie chodzi więc wyłącznie o pytanie, ile minut dziennie pozwolić na bajkę. Znacznie ważniejsze stają się pytania o to, co ekran zastępuje: zabawę, rozmowę, ruch, samodzielne odkrywanie świata, kontakt z drugim człowiekiem czy możliwość nauczenia się radzenia sobie z nudą.
Ciekawie wybrzmiewa również kwestia samej konstrukcji technologii. Dzięgielewska zwraca uwagę, że dziecko nie mierzy się wyłącznie z własną „słabą wolą”. Aplikacje i cyfrowe treści są tworzone tak, aby przyciągać uwagę i zachęcać do pozostawania przed ekranem. To ważna perspektywa dla rodzica, który po raz kolejny słyszy „jeszcze tylko chwilę” i zaczyna traktować konflikt jako dowód własnej wychowawczej porażki. Książka przesuwa odpowiedzialność z poczucia winy w stronę świadomego zarządzania środowiskiem, w którym dorasta dziecko.
Jednocześnie poradnik nie kończy się na ostrzeganiu. Czytelnik ma znaleźć w nim konkretne sposoby reagowania wtedy, gdy ekran jest już częścią rodzinnej codzienności: jak wprowadzać granice, czym zastępować urządzenia w sytuacjach, w których wydają się jedynym rozwiązaniem, a także jak poradzić sobie z presją rówieśniczą i sytuacją, gdy dziecko nie zna popularnej bajki czy aplikacji i może czuć się z tego powodu wykluczone.
To ostatnie zagadnienie zasługuje na szczególną uwagę. Ograniczenie ekranów nie odbywa się przecież w próżni. Dziecko żyje wśród innych dzieci, słyszy rozmowy o bohaterach bajek, widzi urządzenia używane przez dorosłych i bardzo szybko zauważa, że coś, czego jemu się odmawia, dla innych jest codziennością. Dobra ochrona nie może więc polegać wyłącznie na zakazie. Potrzebuje również rozmowy, konsekwencji i znalezienia atrakcyjnych alternatyw.
Książka jest adresowana przede wszystkim do rodziców małych dzieci i została pomyślana jako praktyczny poradnik, a nie akademicki wykład. Dzięgielewska łączy doświadczenie pracy z dziećmi z popularyzowaniem wiedzy o ich rozwoju; jej materiały publikowane w ramach profilu „Instrukcja obsługi dziecka” docierają do szerokiego grona rodziców.
Warto jednak zachować jedno rozróżnienie: książka przedstawia zdecydowanie krytyczne stanowisko wobec ekranów w życiu najmłodszych, dlatego osoby szukające wyważonego porównania potencjalnych korzyści i zagrożeń różnych technologii mogą potrzebować również źródeł opartych na aktualnych zaleceniach pediatrycznych i badaniach. Sama publikacja ma natomiast wyraźnie określony cel – pomóc rodzicom chronić rozwój dziecka i odzyskać sprawczość tam, gdzie technologia zaczyna dyktować rytm rodzinnego dnia.
Poradnik warto polecić szczególnie rodzicom, którzy czują, że ekran stał się zbyt łatwym sposobem na uspokojenie, zajęcie czy nagrodzenie dziecka. Przyda się również tym, którzy dopiero zastanawiają się, jak ustalić zasady korzystania z urządzeń, zanim negocjacje o kolejną bajkę staną się stałym elementem każdego dnia.
Bo być może najważniejsza rzecz, jaką można zrobić dla małego dziecka w cyfrowym świecie, nie polega na znalezieniu idealnej aplikacji ani idealnego limitu. Chodzi o to, aby technologia pozostała narzędziem w rękach dorosłego, a nie stała się organizatorem dziecięcego świata. Dzięgielewska przypomina, że w pierwszych latach życia to właśnie rodzic ma największy wpływ na środowisko rozwoju dziecka i tę odpowiedzialność można przeżywać nie jako ciężar, lecz jako realną możliwość ochrony tego, co jeszcze nie zdążyło zostać zastąpione przez ekran.
Od Wydawcy:
Łatwo wymienić rzeczy, które NIE SĄ dla małych dzieci. Noże kuchenne, kawa, horrory.
A EKRANY? Czy one naprawdę są takie złe? TAK, SĄ.
Twoje dziecko nie reaguje na imię, ale podnosi głowę na dźwięk powiadomienia? Nie potrafi zbudować wieży z klocków, ale wie, gdzie kliknąć, by pominąć reklamę? Koniec bajki oznacza dla niego koniec świata?
Martwisz się, że to twoja wina, że to kolejny błąd wychowawczy. Ale to nie ty jesteś problemem. Ani twoje dziecko. Problemem jest technologia zaprojektowana tak, by uzależniać.
Są jednak sposoby, by przeciwdziałać tym negatywnym skutkom obecności ekranów. Na szczęście największy wpływ na dziecko w pierwszych latach jego życia masz ty. Nie algorytmy.
Dowiedz się: jak chronić swoje dziecko przed wpływem technologii; co robić, kiedy ekrany są już obecne w jego życiu; jak sprawić, by nieznajomość bajki nie stała się powodem wykluczenia z grupy; czym zastąpić ekrany w sytuacjach, gdy wydają się one jedyną deską ratunku.
Adrianna Dzięgielewska – psycholog, logopeda, popularyzatorka wiedzy o rozwoju małych dzieci. Od ponad dekady łączy wiedzę naukową i codzienną pracę z dziećmi z wyzwaniami rozwojowymi. Jej materiały edukacyjne zamieszczane na profilu @instrukcjaobslugidziecka docierają do milionów rodziców. Doświadczenie zdobyte w gabinecie przekłada na praktyczne wskazówki, które pomagają rodzicom świadomie wspierać rozwój ich dzieci.
„Jestem pewna, że żaden rodzic, który mierzy się z problemem nadużywania nowych technologii przez jego dziecko, w najmniejszym stopniu nie chciał przyłożyć ręki do takiej sytuacji. A jednak – stało się. Zabrakło odpowiedniej wiedzy? Zabrakło sprzeciwu na wczesnym etapie? A może po prostu wygrało zmęczenie ciągłym odmawianiem? Jako rodzice potrzebujemy lektur, które będą nas edukować, wzmacniać i upewniać w stawianiu naszym maluchom mądrych, choć trudnych granic. Ta książka zdecydowanie jest taką właśnie pomocną lekturą”. [Aga Rogala]
„W świecie, w którym o uwagę naszych dzieci codziennie walczą algorytmy, ta książka daje rodzicom wiedzę, spokój i konkretne narzędzia do ochrony tego, co najcenniejsze – zdrowego rozwoju dziecka. To lektura obowiązkowa dla każdego rodzica”. [dr Michał Wrzosek]
