Jak przewlekły stres wpływa na organizm? Kiedy napięcie przestaje być tylko w głowie

Nie zawsze od razu zauważamy, że stres stał się częścią naszego codziennego życia. Czasem pierwszym sygnałem jest gorszy sen, większa drażliwość, problemy z koncentracją albo zmęczenie pojawiające się już o poranku. Przewlekłe napięcie może jednak wpływać nie tylko na nasze samopoczucie, ale również na funkcjonowanie całego organizmu. Jak rozpoznać moment, w którym stres przestaje być krótkotrwałą reakcją, a staje się stanem, w którym funkcjonujemy przez dłuższy czas?

Stres sam w sobie nie jest czymś negatywnym. To naturalny mechanizm, który pozwala nam mobilizować się w wymagających sytuacjach. Problem pojawia się wtedy, gdy napięcie utrzymuje się zbyt długo, a organizm nie ma wystarczających warunków do regeneracji.

– Stres jest potrzebnym mechanizmem, który pomaga nam reagować na wymagające sytuacje. Trudność zaczyna się wtedy, gdy staje się przewlekły i nie mamy możliwości odpowiedniej regeneracji – mówi mgr Łukasz Gerzok, psycholog związany z platformą Porozmawiaj.my.

Organizm nie jest stworzony do ciągłej gotowości

Kiedy pojawia się zagrożenie albo sytuacja, którą odbieramy jako trudną, organizm automatycznie przygotowuje się do działania. Przyspiesza tętno i oddech, zwiększa się napięcie mięśni, a czujność wzrasta. Taka reakcja jest potrzebna, ponieważ pozwala szybko odpowiedzieć na wymagające wydarzenia.

Problem polega na tym, że współczesny stres często nie kończy się po kilku minutach. Terminy zawodowe, problemy finansowe, konflikty, trudności w relacjach, nadmiar obowiązków czy stała dostępność pod telefonem mogą sprawić, że napięcie towarzyszy nam przez wiele godzin, tygodni, a nawet miesięcy.

– Jeżeli przez długi czas mamy poczucie, że ciągle musimy coś zrobić, coś nadrobić albo że za chwilę wydarzy się coś złego, możemy zacząć funkcjonować w stanie podwyższonej gotowości. Z czasem taki sposób działania może stać się dla nas czymś tak normalnym, że przestajemy zauważać, jak bardzo jesteśmy napięci – wyjaśnia Łukasz Gerzok.

„To tylko zmęczenie” – łatwo przeoczyć sygnały przeciążenia

Jednym z problemów związanych z przewlekłym stresem jest to, że jego pierwsze objawy łatwo uznać za zwykłe przemęczenie.

Gorsza jakość snu, brak energii, trudności ze skupieniem uwagi, rozdrażnienie, napięcie mięśni czy wrażenie ciągłego pośpiechu mogą wskazywać na przeciążenie. Często jednak tłumaczymy je intensywnym okresem w pracy, niewyspaniem albo przejściowymi problemami.

– Warto zwrócić uwagę na zmianę w stosunku do własnego wcześniejszego funkcjonowania. Jeśli zauważamy, że coraz trudniej nam odpocząć, jesteśmy bardziej napięci, szybciej się irytujemy, mamy problemy ze snem albo przestajemy mieć energię na rzeczy, które wcześniej sprawiały nam przyjemność, warto się zatrzymać i przyjrzeć temu, co się dzieje – mówi ekspert Porozmawiaj.my.

Stres powstaje w głowie, ale jego skutki mogą odczuwać całe ciało

Na nasze samopoczucie wpływa nie tylko sama sytuacja, ale również sposób, w jaki ją interpretujemy.

Ta sama wiadomość od przełożonego może być dla jednej osoby zwykłą informacją, podczas gdy u innej wywoła serię niepokojących myśli: „Na pewno zrobiłem coś źle”, „Zaraz będą problemy”, „Nie dam sobie z tym rady”.

W ten sposób może powstać błędne koło. Trudne wydarzenie powoduje napięcie, napięcie wpływa na sposób interpretowania kolejnych sytuacji, a te interpretacje mogą jeszcze bardziej nasilać stres.

– W pracy z osobami doświadczającymi przewlekłego stresu ważne jest nie tylko przyjrzenie się temu, co dzieje się w ich życiu, ale również temu, jak rozumieją własne doświadczenia. Czasem okazuje się, że bardzo dużo napięcia generują nasze przewidywania, obawy czy utrwalone sposoby reagowania – tłumaczy Łukasz Gerzok.

Sam odpoczynek może nie wystarczyć

Kiedy czujemy się przemęczeni, naturalnym odruchem jest próba odpoczynku. Nie zawsze jednak oznacza to rzeczywistą regenerację. Możemy spędzać wieczór na kanapie, a mimo to w myślach nadal układać listę obowiązków. Na urlopie sprawdzać służbową pocztę, a przed snem analizować rozmowy i zastanawiać się, co przyniesie kolejny dzień.

Dlatego przewlekłego stresu nie zawsze da się zredukować podczas jednego wolnego weekendu.

Czasami potrzebne jest przyjrzenie się codziennym nawykom, zadbanie o sen i odpowiednią regenerację. Warto również zastanowić się, co wywołuje napięcie i w jaki sposób na nie reagujemy. Jeżeli stres zaczyna wyraźnie utrudniać codzienne funkcjonowanie, pomocna może okazać się rozmowa ze specjalistą.

Kiedy warto poszukać profesjonalnego wsparcia?

Sam fakt odczuwania stresu nie musi oznaczać powodu do niepokoju. Warto jednak zwrócić uwagę na sytuację, w której napięcie utrzymuje się przez dłuższy czas i zaczyna wpływać na różne obszary życia – relacje, pracę, sen, koncentrację czy możliwość odpoczynku.

Nie należy również automatycznie przypisywać wszystkich objawów fizycznych stresowi. Utrzymujące się lub niepokojące dolegliwości zawsze warto skonsultować z lekarzem.

– Nie chodzi o to, żeby każdą trudność traktować jako problem wymagający terapii. Ważne jest raczej zauważenie momentu, w którym nasze dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać. Wtedy warto poszukać wsparcia, zamiast czekać, aż przeciążenie będzie jeszcze większe – podkreśla ekspert.

Nie czekaj, aż organizm powie „dość”

Przewlekły stres zwykle nie pojawia się nagle. Częściej narasta stopniowo, a my z czasem przyzwyczajamy się do kolejnych sygnałów ostrzegawczych.

Dlatego warto zwracać uwagę nawet na pozornie niewielkie zmiany: coraz gorszy sen, utrzymujące się napięcie, brak energii, rozdrażnienie czy trudność w prawdziwym odpoczynku.

Samo zauważenie takich sygnałów nie oznacza, że dzieje się z nami coś złego. Może być jednak ważną wskazówką, że organizm potrzebuje większej uwagi, odpoczynku i regeneracji.

O ekspercie

Mgr Łukasz Gerzok – psycholog, psychoterapeuta w trakcie szkolenia oraz wykładowca akademicki. Kształci się w Krakowskim Centrum Psychoterapii Psychodynamicznej. W swojej pracy wspiera osoby dorosłe doświadczające m.in. obniżonego nastroju, lęku, przewlekłego stresu, kryzysów życiowych oraz trudności w relacjach. Pracuje również z osobami, które chcą lepiej rozumieć siebie, swoje emocje i powtarzające się wzorce funkcjonowania. Swoją pracę kliniczną poddaje regularnej superwizji.

Jest związany z platformą Porozmawiaj.my, rozwijającą dostęp do profesjonalnego wsparcia psychologicznego oraz wiedzy z zakresu zdrowia psychicznego.

zobacz również:

Kiedy ultrasonografy mobilne sprawdzają się lepiej niż stacjonarne?