Korzeń chrzanu obecny i dobrze znany w naszej tradycji kulinarnej, dzisiaj jest dodatkiem marginalizowanym, a nawet często zapomnianym. A to wielka szkoda, ponieważ chrzan to nie tylko roślina o niezwykle aromatycznym korzeniu, ale także roślina o właściwościach zdrowotnych doskonale sprawdzająca się w przypadku problemów z układem trawiennym oraz niezastąpiona podczas odchudzania.
Dawniej chrzan używany był jako roślina lecznicza, dzisiaj stanowi już tylko składnik wielu potraw. Korzeń chrzanu zawiera szereg związków, które wykazują działanie prozdrowotne. W chrzanie znajdziemy składniki mineralne, takie jak potas, magnez, fosfor, wapń, a także kwas foliowy i witaminę C, dzięki czemu wykazuje liczne właściwości prozdrowotne. Poza tym znajdują się w nim także inne cenne substancje, np. glukozynolany, glikozyd sinigryna oraz olejki eteryczne, a także różne enzymy.
Chrzan jest doceniany przede wszystkim za pozytywny wpływ na procesy trawienne. Związki, które odpowiadają za charakterystyczną ostrość chrzanu, pobudzają produkcję soku żołądkowego. Tym samym chrzan poprawia trawienie i przyspiesza metabolizm, ułatwia też trawienie ciężkich i tłustych potraw. Dodatkowo chrzan jest skutecznym środkiem przeciwdziałającym zaparciom, zawiera on bowiem błonnik, który reguluje pracę jelit i pomaga utrzymać prawidłowy rytm wypróżnień. Poprawia on również pracę pęcherzyka żółciowego, a także pobudza perystaltykę jelit.
Chrzan jest on niskokaloryczny i niskowęglowodanowy, co oznacza, że nie podnosi poziomu cukru we krwi dlatego może być cennym dodatkiem do diety osób zmagających się z cukrzycą, nadwagą czy insulinoopornością. Ma zdolność do wiązania wody, chłonie ją niczym gąbka, dzięki czemu wypełnia żołądek i w ten sposób hamuje uczucie głodu. W rezultacie niweluje chęć podjadania czy sięgania po niezdrowe przekąski i wspomaga proces odchudzania.
Właściwości chrzanu nie kończą się jednak na jego wpływie na układ pokarmowy. Ze względu na swoje właściwości chrzan stosowany bywa w wielu różnych dolegliwościach. Wykazuje udowodnione działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe, co czyni go pomocnym w leczeniu dolegliwości takich, jak bóle reumatyczne, stawów czy mięśni. Dodatkowo ma działanie łagodzące objawy alergii, takie jak katar, kaszel czy łzawienie oczu. Chrzan jest także doskonałym produktem do walki z bólem. Jego silne działanie przeciwbólowe wykorzystywane jest przy nerwobólach, bólach stawowych i kostnych.
Korzeń chrzanu jest niezwykle bogaty w witaminę C, która wzmacnia naszą odporność, chroni nas przed infekcjami, a także pomaga w procesie gojenia ran. Wykazuje też działanie wykrztuśne, dlatego też zaleca się jego spożywanie w przypadku występowania uciążliwego kaszlu, przeziębienia oraz infekcji wirusowej. Zawarte w chrzanie olejki eteryczne udrażniają też zatoki. Duża ilość potasu w korzeniu chrzanu pomaga utrzymać prawidłowe ciśnienie krwi i zapobiegać miażdżycy, zawałom serca i udarom mózgu.
Należy jednak pamiętać, że są osoby, które powinny zwracać szczególną uwagę na ograniczenie jego spożycia. Chrzanu nie powinny jeść osoby z wrzodami, refluksem i częstą zgagą, a także wszyscy, których po chrzanie boli żołądek. Nie jest to także produkt przeznaczony do codziennego spożycia, ponieważ spożywany w nadmiarze może prowadzić do podrażnienia błony śluzowej żołądka i jelit. Zalecane jest stosowanie maksymalnie 4 łyżeczek tartego chrzanu dziennie (około 40 g).
Biorąc pod uwagę fakt, iż chrzan działa tak doskonale na nasz organizm, warto sprytnie przemycać ten składnik w niektórych daniach. Jak to robić, aby było smacznie? Oto kilka inspiracji…
Syrop z chrzanu
Składniki:
– 125 g chrzanu
– 2 cm kawałek świeżego imbiru
– 4 cytryny
– 3 łyżeczki miodu
– 2 łyżeczki cynamonu
Przygotowanie:
Utrzeć lub zblendować chrzan i imbir. Do mieszanki dodać świeżo wyciśnięty sok z cytryn i blendować kolejne 3 min. Dodać miód i cynamon. Całość miksować aż do uzyskania konsystencji syropu (1-2 min.). Przelać do szklanego słoika. Przyjmować 1 łyżeczkę dziennie.
Zupa chrzanowa
Składniki:
– 1 duża cebula lub kilka mniejszych szalotek
– 200 g pora (tylko biała część, bez liści)
– 2 łyżki masła
– 600 g ziemniaków obranych i pokrojonych w plastry
– 1 korzeń pietruszki
– 1,2 l bulionu warzywnego lub rosołu
– ok. 120 g chrzanu
– 2 łyżeczki majeranku
– sól i pieprz do smaku
Przygotowanie:
Cebulę i pora pokroić drobno, ziemniaki oraz pietruszkę umyć, obrać i pokroić w plastry. Cebulę podsmażyć na maśle. Dodać pora, ziemniaki i pietruszkę. Smażyć razem przez 10 min. Całość zalać bulionem. Dodać utarty chrzan. Gotować 20 min. Dodać majeranek i śmietanę. Zmiksować, doprawić solą i pieprzem. Podawać z ulubionymi dodatkami.
Sos chrzanowy do kanapek
Składniki:
– 50 g korzenia chrzanu
– 1 łyżka miodu
– 2 łyżki oliwy
– 1 łyżka soku z cytryny
– 2 winne jabłka
– kieliszek wytrawnego białego wina
– sól do smaku
Przygotowanie:
Chrzan obrać, umyć, zetrzeć na tarce o drobnych oczkach. Mocno odcisnąć. Masę chrzanową włożyć do miski, dodać miód, oliwę i sok z cytryny, dokładnie wymieszać. Jabłka obrać, zetrzeć na tarce o małych oczkach. Jabłka wymieszać z białym winem. Dodać masę chrzanową, dokładnie wymieszać i przyprawić do smaku solą. Sos szczelnie przykryć i włożyć do lodówki, aby się przegryzł.
Masło chrzanowe
Składniki:
– 200 g masła
– 2 łyżki świeżo utartego chrzanu
– 1 łyżka soku z cytryny
– szczypta cukru
– sól, pieprz
Przygotowanie:
Chrzan wymieszać z sokiem z cytryny, a następnie z miękkim masłem. Gdy będzie dokładnie utarte doprawić solą, pieprzem i cukrem. Włożyć do miseczki i schłodzić w lodówce. Masło można serwować na liściach chrzanu, przez co staje się bardziej aromatyczne i dłużej pozostaje świeże.
Pasta chrzanowa
Składniki:
– 3 jajka
– 2 łyżki tartego chrzanu
– 2 łyżki majonezu
– 1 łyżeczka musztardy
– 2 łyżki startego, żółtego sera (opcjonalnie)
– sól i czarny pieprz
– szczypta kurkumy
– świeża zielenina do dekoracji
Przygotowanie:
Jajka ugotować, przestudzić i obrać. Pokroić drobno lub zetrzeć. Dodać utarty żółty ser, majonez i musztardę. Doprawić solą i świeżo mielonym czarnym pieprzem, dokładnie wymieszać dodając odrobinę kurkumy.
Żurek z chrzanem
Składniki:
– 1 pietruszka korzeń
– 1/2 selera
– 1 mała marchew
– 2 ziemniaki (opcjonalnie)
– 3 łyżki oleju
– sól do smaku
– 1 cebula
– 2-3 ząbki czosnku
– 250 ml żuru domowego lub z butelki
– liść laurowy, ziele angielskie, majeranek, szczypiorek – do smaku
– pieprz czarny świeżo mielony do smaku
– śmietana
– 5 łyżeczek tartego chrzanu
Przygotowanie:
Warzywa wraz z czosnkiem lekko poddusić na oleju, po kilku minutach wlać ok. 1,5 l wody. Dodać przyprawy. Gotować 10 min., a następnie wlać dobrze wymieszany żur. Gotować kolejne kilka minut. Na oleju zeszklić posiekaną w kosteczkę cebulkę i dodać do żuru wraz z chrzanem. Gotować 5 min. Na koniec dodać śmietanę i majeranek. Podawać z jajkami.
Buraczki z chrzanem
Składniki:
– 500 g czerwonych buraków
– ok. 2 cm świeżego korzenia chrzanu
– 3 łyżeczki startego chrzanu ze słoika
– sok z cytryny
– sól, pieprz, cukier do smaku
Przygotowanie:
Buraki dokładnie wymyć, każdy zawinąć w folię aluminiową, ułożyć na blasze piekarnika, piec ok. 1,5 godz. w 190 st. C. Wystudzone buraki obrać i zetrzeć na tarce o małych oczkach. Kawałek chrzanu obierać, również zetrzeć. W miseczce wymieszać starte buraki, świeży chrzan i chrzan ze słoiczka. Doprawić do smaku sokiem z cytryny, solą, pieprzem i cukrem.
Marchewka z chrzanem
Składniki:
– 4 marchewki
– 1 korzeń chrzanu
– 1 kwaskowe jabłko
– 1/2 szklanki śmietany
– sok z cytryny
– sól
– cukier
Przygotowanie:
Marchew obrać, opłukać i zetrzeć na tarce o małych oczkach. Jabłko umyć obrać i zetrzeć na tarce o dużych oczkach. Chrzan obrać, opłukać i zetrzeć na tarce o małych oczkach, skropić z sokiem z cytryny. Wymieszać składniki surówki ze śmietaną i przyprawić.
