Aleksandra Broda: Szepty gwiazd – są rodzinne tajemnice, które nie pozwalają przeszłości odejść
dodał: Marta Dudzińska
Niektóre historie rodzinne nie zostają opowiedziane. Przechodzą z pokolenia na pokolenie w postaci milczenia, urwanego zdania, starej fotografii przechowywanej gdzieś pomiędzy innymi pamiątkami. Czas nie zawsze je zaciera – czasem tylko sprawia, że trudniej rozpoznać ich ślady. Szepty gwiazd Aleksandry Brody wyrastają właśnie z takiego przekonania: że przeszłość może zamilknąć, ale nigdy nie przestaje istnieć.
W tej powieści szczególnie interesujące jest zetknięcie dwóch odległych czasów. Wojenne Mazowsze, lęk, rozpad dotychczasowego porządku i uczucie wystawione na próbę zostają zestawione ze współczesnym poszukiwaniem prawdy o rodzinnych korzeniach. Aniela Okszańska i Georg von Strasberg należą do świata, który wkrótce zostanie bezpowrotnie zmieniony przez wojnę. Ponad osiemdziesiąt lat później Piotr Okszański znajduje fotografię mężczyzny w mundurze SS, uderzająco podobnego do siebie. Od tego momentu historia rodziny przestaje być zamkniętą przeszłością.
I właśnie fotografia wydaje się jednym z najbardziej znaczących motywów książki. Jedno zdjęcie potrafi zrobić coś, czego nie potrafiły dokonać całe dekady – zakwestionować wersję wydarzeń, którą kolejne pokolenia przyjmowały bez pytań. Broda wykorzystuje ten motyw nie tylko jako początek rodzinnego śledztwa, ale jako metaforę pamięci. Patrzymy na twarz człowieka sprzed dziesięcioleci i nagle przestajemy być pewni, gdzie kończy się cudza historia, a zaczyna nasza własna.
Na uwagę zasługuje również przestrzeń powieści. Mazowieckie wsie, Berlin i Londyn nie są jedynie punktami na mapie. To miejsca, pomiędzy którymi rozpięta zostaje pamięć bohaterów. Szczególnie ważne jest Ludwikowo – miejsce, w którym przeszłość pozostawiła ślady wymagające odczytania. Dzięki temu powieść ma w sobie coś z literackiej podróży śladami nieobecnych: poszukiwanie prawdy staje się jednocześnie próbą zrozumienia własnego miejsca w rodzinnej historii.
Szepty gwiazd można czytać jako powieść o miłości, ale byłoby zbyt łatwo na tym poprzestać. Znacznie ciekawsze wydaje się pytanie, co dzieje się z uczuciem, kiedy historia odbiera ludziom możliwość normalnego życia. Wojna nie jest tutaj efektowną dekoracją dla romansu. Jest siłą, która rozdziela, zmusza do wyborów i pozostawia po sobie konsekwencje odczuwalne długo po tym, gdy milkną działania wojenne.
Istotne jest również to, że autorka nie przeciwstawia po prostu „dawnych czasów” i współczesności. Obie perspektywy mają własne pytania. Ci, którzy żyli w czasie wojny, musieli mierzyć się z zagrożeniem i niemożnością decydowania o własnym losie. Ci, którzy przychodzą po nich, otrzymują pozornie spokojniejszy świat, ale wraz z nim dziedzictwo niedopowiedzeń. To interesujący wymiar powieści: czas nie rozwiązuje wszystkich problemów. Czasem jedynie zmienia osobę, która musi je rozwiązać.
Szepty gwiazd nie sprawiają wrażenia przypadkowej próby wykorzystania popularnego motywu rodzinnej tajemnicy. Widać zainteresowanie autorki tym, co dzieje się pomiędzy historią a pamięcią prywatną. Wojna ma swoją wielką historię zapisaną w podręcznikach, ale każda rodzina przeżywa ją inaczej. Dla jednych jest datą, dla innych – twarzą człowieka na fotografii, zaginionym nazwiskiem, przemilczanym uczuciem albo pytaniem, na które nikt przez dziesięciolecia nie potrafił odpowiedzieć.
Właśnie dlatego warto tej książce poświęcić uwagę. Nie obiecuje wyłącznie sentymentalnej podróży w przeszłość. Jej ciekawszy temat znajduje się głębiej: czy naprawdę znamy własną rodzinę, jeśli znamy tylko tę część jej historii, którą ktoś zdecydował się nam opowiedzieć? To pytanie pozostaje aktualne niezależnie od epoki.
Bowiem czasem wystarczy jedno spojrzenie na twarz sprzed osiemdziesięciu lat, żeby zrozumieć, że przeszłość wcale nie jest tak daleko, jak chcielibyśmy wierzyć. I może właśnie dlatego potrafi szeptać najgłośniej wtedy, gdy wszyscy są już przekonani, że dawno zamilkła.
Od Wydawcy:
Aniela Okszańska i Georg von Strasberg zakochują się pewnego wiosennego dnia pod mazowieckim niebem. Nie przeczuwają jeszcze, że świat wokół nich już wkrótce zacznie się zmieniać i wystawi ich uczucie na najtrudniejszą próbę. Kiedy wybucha wojna, ich miłość musi przetrwać w rzeczywistości pełnej strachu, nienawiści i zdrady. Pewnego dnia Georg znika bez śladu.
Ponad osiemdziesiąt lat później Piotr Okszański odnajduje w rodzinnym albumie zdjęcie mężczyzny w mundurze SS, kogoś, kto wygląda niemal dokładnie jak on. Wraz z narzeczoną Barbarą wyrusza tropem rodzinnej tajemnicy prowadzącej przez mazowieckie wsie, Berlin i Londyn. Pragnie bowiem odkryć, co naprawdę wydarzyło się w Ludwikowie i dlaczego przeszłość jego rodziny przez tyle lat pozostawała skrywana w milczeniu.
Szepty gwiazd to poruszająca opowieść o miłości silniejszej od czasu oraz o sekretach przeszłości, która nigdy nie przestaje szeptać.
