Sylwia Zientek: Mela Muter. Wierna sobie – artystka, która nie chciała zniknąć w cieniu innych
dodał: Marta Dudzińska
Poznawanie historii ludzi, których nazwiska z czasem zniknęły z powszechnej pamięci, pozwala spojrzeć na przeszłość z innej perspektywy. Za wielkimi wydarzeniami, epokami i nazwiskami uznawanymi za najważniejsze kryją się przecież setki indywidualnych historii, które przez lata pozostawały na marginesie. Szczególnie często dotyczyło to kobiet, których twórczość oceniano przez pryzmat epoki, obyczajów czy relacji z bardziej znanymi mężczyznami. Sylwia Zientek próbuje odwrócić ten porządek – nie dopisuje Meli Muter do cudzej historii, lecz pozwala, by jej własna historia wybrzmiała w pełni.
To ważne również dlatego, że zapomnienie nie zawsze oznacza brak talentu czy znaczenia, czasem jest konsekwencją tego, kto miał możliwość pisać, wystawiać, publikować i decydować o tym, kogo warto zapamiętać. „Mela Muter. Wierna sobie” przywraca więc nie tylko postać wybitnej malarki, ale także pewien fragment historii sztuki, który przez dekady pozostawał niedostatecznie obecny w zbiorowej świadomości.
Mela Muter miała talent, odwagę i niezwykłą umiejętność przyciągania do siebie ludzi, których nazwiska zapisały się w historii kultury. Portretowała między innymi Stefana Żeromskiego, Henryka Sienkiewicza, Maurice’a Ravela i Romaina Rollanda, a jednak jej własna historia przez lata pozostawała znacznie mniej znana niż historie jej modeli. Sylwia Zientek próbuje tę proporcję odwrócić i pokazuje kobietę, która nie zamierzała podporządkować swojego życia ani sztuce innych, ani oczekiwaniom epoki.
„Mela Muter. Wierna sobie” jest biografią artystki, ale także opowieścią o niezależności. Paryż, miłość, sztuka, przyjaźnie, samotność, wojna i bolesne straty tworzą tu tło dla życia kobiety, która mimo kolejnych ciosów konsekwentnie wracała do malowania. Szczególnie mocno wybrzmiewa dramatyczna strata jedynego syna oraz doświadczenie dwóch wojen światowych – wydarzenia, których nie sposób oddzielić od późniejszej biografii i emocjonalnego świata malarki.
Zientek interesuje się zresztą nie tylko obrazami. Pokazuje Muter poprzez jej relacje z ludźmi i środowiskiem artystycznym, dzięki czemu biografia staje się również portretem epoki. Staff, Reymont, Gottlieb, paryskie środowisko artystyczne – te nazwiska nie są tu jedynie dekoracją. Pozwalają zobaczyć, jak wyglądało życie artystki próbującej zachować własny głos w świecie, w którym kobieta nadal musiała znacznie częściej niż mężczyzna udowadniać, że jej twórczość zasługuje na uwagę.
Najbardziej przekonuje właśnie ta perspektywa: Muter nie zostaje sprowadzona do roli kobiety stojącej obok wielkich mężczyzn swojej epoki. To oni pojawiają się w jej historii. Ona pozostaje jej centrum. Tytułowa wierność sobie oznacza więc coś więcej niż artystyczną konsekwencję – jest decyzją, by mimo miłości, straty, wojny i samotności nie zrezygnować z własnej drogi.
Książka ma przy tym tę zaletę, którą czytelnicy doceniali już w poprzednich publikacjach Zientek. Jej biografie nie ograniczają się do katalogowania dat i osiągnięć. To połączenie historii artystek z fascynującym obrazem Paryża oraz przystępny sposób opowiadania i przywracanie pamięci o twórczyniach spychanych na margines historii sztuki.
„Mela Muter. Wierna sobie” to biografia, która pozwala zobaczyć nie tylko malarkę, lecz przede wszystkim kobietę próbującą zachować własną tożsamość w świecie pełnym wielkich nazwisk, gwałtownych zmian i osobistych tragedii. To opowieść o sztuce, która nie była dla Muter dodatkiem do życia. Była sposobem, żeby to życie mimo wszystko zachować.
I właśnie dlatego warto ją poznać – nie jako kolejną zapomnianą postać z historii polskiej sztuki, lecz jako artystkę, która przez całe życie uparcie odmawiała zniknięcia.
Od Wydawcy:
Jej obrazy znali wszyscy. Jej historii nie zna prawie nikt.
Mela Muter malowała wybitnych ludzi swoich czasów – Żeromskiego, Sienkiewicza, Ravela i Rollanda – dlatego jej obrazy są dziś uznawane nie tylko za wspaniałe dzieła sztuki, lecz także niezwykłe portrety całej epoki. Z kolei jej życie prywatne było pełne namiętnych relacji i dramatycznych wydarzeń. Po burzliwym romansie ze Staffem pocieszał ją Reymont, a z Gottliebem dzieliła nie tylko pracownię. Małżeństwo stało się dla niej więzieniem, straciła jedynego syna i doświadczyła koszmaru obu wojen światowych. Mimo tych trudności nigdy nie przestała tworzyć, a Paryż stał się jej nowym domem.
W Paryżu była bardziej popularna niż w Warszawie.
Sylwia Zientek powraca z mistrzowską biografią jednej z najwybitniejszych polskich malarek. Nie tylko opowiada jej historię, ale w końcu oddaje głos artystce.
To historia kobiety, która pokazuje, że sztuka i miłość mogą prowadzić do wewnętrznej przemiany i pomóc zachować człowieczeństwo nawet w najtrudniejszych czasach. [Sylwia Zientek]
