Soczewki toryczne vs sferyczne – czym się różnią i które wybrać przy astygmatyzmie?

Soczewki sferyczne korygują krótkowzroczność i nadwzroczność, ale nie uwzględniają astygmatyzmu. Soczewki toryczne są przeznaczone dla osób z astygmatyzmem, ponieważ kompensują różnice w załamaniu światła w różnych osiach oka. Dzięki temu zapewniają wyraźniejsze i bardziej stabilne widzenie, pod warunkiem prawidłowego dopasowania i utrzymania stabilnej pozycji na oku.

Czym różnią się soczewki sferyczne i toryczne?

Soczewki sferyczne mają jedną, stałą moc optyczną na całej powierzchni. Oznacza to, że korygują krótkowzroczność lub nadwzroczność w sposób równomierny, niezależnie od kierunku patrzenia.

Soczewki toryczne działają inaczej – łączą moc sferyczną (SPH) z cylindrem (CYL) oraz osią (AXIS), która określa kierunek korekcji astygmatyzmu. Dzięki temu kompensują nierównomierne załamywanie światła w oku.

W praktyce oznacza to, że:

• soczewki sferyczne działają równomiernie w każdym kierunku,
• soczewki toryczne uwzględniają różnice w osiach optycznych,
• przy wyższym cylindrze soczewka sferyczna zawsze będzie rozwiązaniem kompromisowym.

Astygmatyzm – dlaczego standardowe soczewki nie wystarczają?

Astygmatyzm wynika z nieregularnego kształtu rogówki, która nie załamuje światła jednakowo we wszystkich kierunkach. W efekcie obraz nie skupia się w jednym punkcie, ale rozkłada się w sposób nierównomierny.

Najczęstsze objawy to:

• rozmyte kontury,
• „cienie” i podwójne krawędzie liter,
• zmienna ostrość przy różnych kierunkach patrzenia,
• szybsze zmęczenie oczu przy pracy wzrokowej.

Soczewka sferyczna nie kompensuje tej różnicy, ponieważ działa identycznie w każdej osi. Soczewka toryczna wprowadza zróżnicowaną moc, dopasowaną do konkretnego kierunku, co pozwala uzyskać stabilny i wyraźny obraz.

SPH, CYL, AXIS – jak działa korekcja w soczewkach torycznych?

Na recepcie na soczewki kontaktowe znajdują się trzy kluczowe parametry:

• SPH (Sphere) – moc sferyczna odpowiadająca za korekcję krótkowzroczności lub nadwzroczności,
• CYL (Cylinder) – moc odpowiadająca za korekcję astygmatyzmu,
• AXIS (oś) – określa kierunek działania cylindra w zakresie 0–180°.

W soczewkach torycznych stabilność osi ma kluczowe znaczenie. Nawet niewielka rotacja może wpływać na jakość widzenia i powodować chwilowe pogorszenie ostrości.

Dlaczego stabilizacja soczewki torycznej ma kluczowe znaczenie?

Aby soczewka toryczna działała prawidłowo, musi utrzymywać stałą pozycję na oku. Jeśli dochodzi do jej obrotu, cylinder przestaje działać w odpowiednim kierunku, co prowadzi do niestabilnego widzenia.

Stosowane są różne systemy stabilizacji. Jednym z nich jest prism ballast, w którym dolna część soczewki jest nieco grubsza, co pomaga utrzymać właściwą orientację. Rozwiązanie to jest stosowane przez wielu producentów soczewek i dostępne jest np. modelach soczewek iWear, Acuvue czy Alcon. Inne konstrukcje wykorzystują współpracę z powieką – specjalne strefy grubości sprawiają, że soczewka wraca do właściwej pozycji przy każdym mrugnięciu.

Coraz częściej stosuje się także nowoczesne geometrie stabilizujące, które łączą kilka mechanizmów i pozwalają szybciej uzyskać ostre widzenie po założeniu soczewki.

Soczewki toryczne a komfort noszenia

Komfort noszenia soczewek zależy nie tylko od ich typu, ale również od materiału i technologii wykonania.

Najważniejsze czynniki to:

• przepuszczalność tlenu (Dk/t),
• poziom uwodnienia,
• technologie nawilżające powierzchnię,
• dopasowanie krzywizny i średnicy do oka.

Soczewki silikonowo-hydrożelowe są często stosowane w konstrukcjach torycznych, ponieważ zapewniają lepsze dotlenienie rogówki. Nowoczesne technologie nawilżające poprawiają stabilność filmu łzowego i zmniejszają tarcie między soczewką a powieką.

W praktyce dobrze dobrane soczewki toryczne – np. z rodziny iWear dostępnej w Vision Express – mogą zapewniać komfort porównywalny do soczewek sferycznych.

Jak dobrać soczewki toryczne?

Dobór soczewek kontaktowych obejmuje nie tylko SPH, CYL i AXIS, ale również krzywiznę (BC) oraz średnicę (DIA), które wpływają na dopasowanie do oka.

Kluczowym etapem jest fitting, czyli przymierzenie soczewek i ocena ich zachowania na oku. Specjalista sprawdza stabilizację, rotację oraz jakość widzenia po mruganiu i w ruchu.

Kiedy warto wybrać soczewki toryczne?

Soczewki toryczne są szczególnie polecane, jeśli:

• występuje astygmatyzm,
• obraz w okularach cylindrycznych jest wyraźnie bardziej stabilny niż bez korekcji,
• ostrość zmienia się w zależności od kierunku patrzenia,
• oczy szybciej męczą się podczas pracy wzrokowej.

Ostateczny wybór zawsze zaczyna się od dopasowania

Soczewki sferyczne i toryczne różnią się zakresem korekcji oraz konstrukcją optyczną. Sferyczne działają równomiernie, natomiast toryczne uwzględniają różne osie załamywania światła i wymagają stabilizacji na oku. Ostateczny wybór powinien zawsze wynikać z badania i dopasowania, aby zapewnić stabilne i komfortowe widzenie przez cały dzień.

Artykuł powstał w ramach współpracy płatnej z Vision Express.