Świat autystycznych kobiet i dziewcząt – ważna książka o samoakceptacji, emocjach i odkrywaniu własnej tożsamości
dodał: Marta Dudzińska
Przez lata wiele kobiet próbowało dopasować się do świata, który wydawał się rozumieć wszystkie zasady poza tymi, którymi same się kierowały. Uczyły się odczytywać społeczne sygnały, ukrywać zmęczenie, kontrolować reakcje i naśladować zachowania innych, nie zawsze rozumiejąc, dlaczego codzienne sytuacje wymagają od nich tak wiele wysiłku. Niekiedy dopiero w dorosłości odkrywały, że za poczuciem odmienności, trudnościami w relacjach czy przeciążeniem kryje się autyzm. Świat autystycznych kobiet i dziewcząt. Dlaczego ich odmienność sprawia, że są najlepszą wersją siebie to publikacja, która pomaga spojrzeć na te doświadczenia z większą wiedzą, empatią i życzliwością.
Autyzm u dziewcząt i kobiet wciąż bywa rozpoznawany z opóźnieniem. Trudności nie zawsze są widoczne dla otoczenia, a zachowania autystyczne mogą być interpretowane jako nieśmiałość, nadmierna wrażliwość, perfekcjonizm czy problemy z nawiązywaniem relacji. Niektóre dziewczęta intensywnie obserwują rówieśniczki i uczą się sposobów zachowania, które pomagają im odnaleźć się w grupie. Z zewnątrz mogą sprawiać wrażenie dobrze przystosowanych, choć osiągnięcie tego efektu wymaga od nich ogromnego wysiłku.
Właśnie tę mniej oczywistą stronę kobiecego doświadczenia autyzmu przybliżają Manon Mannherz, Ismene Ditrich i Christa Koentges. Ich książka zwraca uwagę na potrzebę lepszego rozumienia specyfiki funkcjonowania kobiet i dziewcząt w spektrum, a także na konsekwencje wieloletniego przekonania, że jest się inną, a przez to gorszą. Takie doświadczenie może osłabiać poczucie własnej wartości i zwiększać podatność na problemy ze zdrowiem psychicznym.
Szczególnie ważne jest odejście od myślenia, w którym trudności jednostki rozpatruje się wyłącznie w kategoriach jej niedostosowania. Nie każda osoba odnajdzie się w tych samych sytuacjach, nie każda będzie komunikować emocje w oczekiwany sposób i nie każda będzie czerpać energię z kontaktów społecznych. Rozpoznanie własnych potrzeb pozwala jednak lepiej zrozumieć źródła przeciążenia, ustalić granice i poszukiwać rozwiązań, które rzeczywiście ułatwiają codzienne życie.
Diagnoza, która może zmienić sposób patrzenia na siebie
Jednym z ważnych tematów publikacji jest rozpoznawanie autyzmu oraz znaczenie diagnozy na różnych etapach życia. Dla części kobiet informacja o tym, że są w spektrum, staje się kluczem do uporządkowania wcześniejszych doświadczeń. Nagle niektóre trudności przestają wyglądać jak osobiste porażki, a zaczynają układać się w bardziej zrozumiały obraz. Zmienia się perspektywa patrzenia na dzieciństwo, relacje, edukację czy pracę.
Nie oznacza to, że sama diagnoza rozwiązuje wszystkie problemy. Może jednak pomóc nazwać potrzeby, lepiej rozumieć własne reakcje i szukać adekwatnego wsparcia. Pozwala również spojrzeć na dotychczasowe doświadczenia bez automatycznego obwiniania siebie za to, że nie zawsze udawało się sprostać oczekiwaniom otoczenia.
Wartością tej książki jest zwrócenie uwagi na to, że poznawanie siebie nie powinno polegać na nieustannym wyszukiwaniu własnych niedoskonałości. Równie istotne jest rozpoznawanie zasobów, zainteresowań, sposobów myślenia i cech, które mogą być źródłem satysfakcji. Spektrum autyzmu jest zróżnicowane, dlatego nie istnieje jeden opis, który pasowałby do wszystkich kobiet. Indywidualne doświadczenia mogą się znacznie różnić, a każda osoba ma prawo do własnego sposobu przeżywania świata.
Nie trzeba zasługiwać na akceptację
Wymowa publikacji jest szczególnie istotna w kontekście samoakceptacji. Kobiety często mierzą się z presją, by być jednocześnie kompetentne, komunikatywne, samodzielne i emocjonalnie dostępne dla innych. Kiedy sprostanie tym wymaganiom okazuje się trudne, łatwo uznać, że problem tkwi wyłącznie w nas. Tymczasem niektóre trudności wynikają również z niedopasowania między indywidualnymi potrzebami a oczekiwaniami środowiska.
Akceptacja siebie nie oznacza rezygnacji z rozwoju ani ignorowania obszarów, w których potrzebne jest wsparcie. To raczej punkt wyjścia do podejmowania decyzji bez ciągłego porównywania się z innymi. Dla jednej kobiety ważne będzie ograniczenie przeciążających kontaktów społecznych, dla innej znalezienie bardziej przyjaznego środowiska pracy, a dla kolejnej nauczenie się komunikowania własnych granic. Nie ma jednego uniwersalnego rozwiązania, tak jak nie ma jednego sposobu bycia kobietą autystyczną.
Książka może być cenna również dla osób, które chcą lepiej zrozumieć bliską osobę w spektrum. Rodzice, partnerzy, nauczyciele i specjaliści mogą dzięki niej spojrzeć uważniej na zachowania, które wcześniej wydawały się niezrozumiałe. Zamiast szybko oceniać, warto zastanowić się, jakie potrzeby kryją się za określoną reakcją i czy otoczenie nie stawia przed daną osobą wymagań, które wiążą się z nadmiernym kosztem emocjonalnym.
Książka ważna nie tylko dla kobiet w spektrum
Świat autystycznych kobiet i dziewcząt to poradnik, po który warto sięgnąć zarówno wtedy, gdy autyzm dotyczy nas osobiście, jak i wówczas, gdy chcemy lepiej rozumieć doświadczenia innych. Publikacja łączy perspektywę psychologiczną i psychiatryczną z podejściem uwzględniającym doświadczenie osoby autystycznej. Jedna z autorek, Manon Mannherz, sama jest w spektrum autyzmu, co stanowi ważny element kontekstu, w jakim powstała książka.
Nie należy traktować jej jako narzędzia do samodzielnego diagnozowania siebie lub bliskich. Może natomiast pomóc uporządkować pytania, rozpoznać obszary wymagające dalszego poznania i zrozumieć, dlaczego doświadczenia kobiet w spektrum bywają pomijane lub błędnie interpretowane. W razie podejrzenia autyzmu potrzebna jest indywidualna ocena specjalisty, uwzględniająca historię rozwoju i zróżnicowanie możliwych objawów.
Warto zwrócić uwagę na tę książkę również dlatego, że przypomina o czymś pozornie oczywistym, a w praktyce często pomijanym: człowiek nie musi funkcjonować tak jak większość, aby zasługiwać na szacunek, bliskość i dobre życie. Zrozumienie własnej odmienności nie powinno prowadzić do zamknięcia się w jednej definicji siebie. Może natomiast pomóc odzyskać spokój, przestać nieustannie udowadniać swoją wartość i zacząć budować codzienność bardziej zgodną z własnymi potrzebami.
To wartościowa propozycja dla kobiet poszukujących odpowiedzi, dla bliskich, którzy chcą lepiej wspierać, oraz dla wszystkich zainteresowanych neuroróżnorodnością. Jej najważniejsze przesłanie można sprowadzić do myśli, że poznanie siebie nie powinno być kolejną próbą dopasowania się do cudzych oczekiwań. Może stać się początkiem większej życzliwości wobec własnych ograniczeń, ale również dostrzeżenia swoich możliwości.
