Małgorzata Czyńska: Pisz do mnie na Łódź! – puls artystycznej Łodzi i portret miasta, które tworzyło kulturę

Są książki, które opowiadają historie ludzi, i takie, które opowiadają historię miejsca poprzez ludzi. Publikacja Pisz do mnie na Łódź! autorstwa Małgorzaty Czyńskiej zdecydowanie należy do tej drugiej kategorii. To nie jest klasyczna opowieść fabularna, lecz wnikliwy, literacki portret Łodzi – miasta o niezwykle intensywnym życiu artystycznym i intelektualnym.

Fakt, że autorka sięga do biografii, wspomnień i środowisk twórczych, sprawia, że książka staje się fascynującą podróżą przez kulturę, sztukę i ludzi, którzy ją współtworzyli. To opowieść o energii miejsca, które przez dekady przyciągało twórców i dawało im przestrzeń do rozwoju.

Małgorzata Czyńska prowadzi czytelnika przez Łódź jako miasto wyjątkowe – nie tylko przemysłowe, lecz przede wszystkim kulturotwórcze. To przestrzeń, w której krzyżowały się różne środowiska: filmowe, literackie, plastyczne i teatralne. Fakt, że Łódź była jednym z najważniejszych ośrodków życia artystycznego w Polsce, wybrzmiewa w tej książce bardzo wyraźnie.

Autorka przywołuje postacie związane z miastem – twórców, którzy nadawali ton jego tożsamości. Pojawiają się artyści kina, literatury i sztuk wizualnych, a także ludzie stojący nieco w cieniu, lecz równie ważni dla budowania środowiska. To wielogłosowa opowieść, w której każda historia wnosi coś nowego. Szczególne miejsce zajmuje tu środowisko filmowe. Łódzka szkoła filmowa, atmosfera planów zdjęciowych, życie towarzyskie artystów – wszystko to tworzy obraz miasta, które tętniło kreatywnością.

Książka oddaje klimat epoki – od powojennych lat odbudowy, przez czas największego rozkwitu kultury, aż po momenty przemian i kryzysów. Fakt, że autorka potrafi uchwycić zmieniające się nastroje społeczne i artystyczne, stanowi jeden z największych atutów tej publikacji. To także opowieść o relacjach. Spotkania, przyjaźnie, konflikty, inspiracje – wszystko to tworzy sieć powiązań, która napędza życie artystyczne. Łódź jawi się jako miejsce intensywne, wymagające, ale też niezwykle twórcze.

Małgorzata Czyńska nie pisze suchej historii kultury. Jej narracja ma charakter literacki, pełen detali, emocji i subtelnych obserwacji. Fakt, że autorka łączy rzetelność z wrażliwością, sprawia, że książka jest zarówno wartościowa poznawczo, jak i przyjemna w odbiorze. Czyńska skupia się na tym, co często umyka w oficjalnych narracjach: codzienności artystów, atmosferze spotkań, drobnych gestach i momentach, które budują większą całość. To właśnie te detale sprawiają, że książka żyje.

Wnikliwa analiza środowiska artystycznego pokazuje, jak powstaje kultura – nie jako abstrakcyjny twór, lecz jako efekt pracy, pasji i relacji międzyludzkich. Fakt, że autorka unika uproszczeń, czyni tę publikację wiarygodną i wielowymiarową. Książka ma również wymiar refleksyjny. Skłania do zastanowienia nad rolą miasta w kształtowaniu twórców oraz nad tym, jak miejsca wpływają na rozwój sztuki. To pytania aktualne także dziś.

To lektura, która wymaga uwagi, ale odwdzięcza się bogactwem treści i inspiracji.

Od Wydawcy:

Po wojnie Warszawa była w gruzach, więc na kilka niezwykłych lat sercem polskiej kultury stała się Łódź. To tu tymczasową siedzibę miały wydawnictwo Czytelnik pod wodzą Jerzego Borejszy, wytwórnia filmowa „Czołówka” z Aleksandrem Fordem na czele, Ministerstwo Kultury i Sztuki, redakcje licznych gazet i pism – „Świerszczyka”, „Szpilek” czy „Głosu Ludu” – oraz kilkanaście zespołów teatralnych. W kamienicach przy Piotrkowskiej i w Grand Hotelu spotykali się ludzie kina, teatru, radia, muzyki, sztuk plastycznych oraz nauki – wśród nich Julian Tuwim, Mieczysław Jastrun, Jan Kott, Adam Ważyk, Jan Brzechwa, Pola Gojawiczyńska, Władysław Broniewski, Leon Schiller czy Zofia Nałkowska. Przyjechali z potrzeby tworzenia – często tylko na chwilę, ale właśnie ta chwila okazała się wyjątkowa.

Pisz do mnie na Łódź! to barwna gawęda o życiu artystycznym i towarzyskim w mieście kominów fabrycznych, które na krótko stało się nieformalną stolicą Polski. To historia odbudowy świata ze zgliszcz – pełna nadziei, energii i sprzeczności, rozgrywająca się w cieniu rodzącej się propagandy. Opowieść o czasie, który szybko minął, pozostawiając po sobie legendę.

„Trzy lata kulturalnego cudu w mieście nazywanym ziemią obiecaną, ale też złym miastem. To tutaj zrealizowano kultowe filmy: Zakazane piosenki Leonarda Buczkowskiego i Ostatni etap Wandy Jakubowskiej. To tu powstały Medaliony Zofii Nałkowskiej i Stolica Poli Gojawiczyńskiej. To tu Leon Schiller olśnił widzów i krytyków premierą Krakowiaków i Górali Wojciecha Bogusławskiego. O tym szczególnym dla miasta czasie jest ta książka. O wyjątkowych ludziach, którzy w polskiej kulturze pozostawili trwały ślad.” [Zofia Turowska]

„Parafrazując Julię Hartwig, która w łódzkim domu literata spędziła rok, gdyby jakiś złoczyńca dokonał zamachu na takie miasto, wysadziłby w powietrze całą niemal ówczesną kulturę. W Klubie Pickwicka w Hotelu Savoy spotykała się inteligencja i artystyczna bohema całego kraju. Dzięki Małgorzacie Czyńskiej możemy przysiąść się do ich stolika, przysiąść naprawdę blisko. Ta kronika tamtych czasów porwie i zaskoczy także Łodzianki i Łodzian. To pewne: żal byłoby z takiego miasta wyjeżdżać. Jak dobrze, że można o nim czytać.” [Paulina Frankiewicz]

„Dziś już mało kto pamięta, że Łódź – „wioska ulicówka”, miasto z opinią złego i artystycznie mało interesującego – była przez kilka pierwszych powojennych lat stolicą polskiej kultury. Małgorzata Czyńska wyłuskuje ze wspomnień, tekstów prasowych oraz dokumentów to, co ważne, barwne i ulotne. Nad książką unosi się zapach kawy palonej we Fraszce, tubalny śmiech Jerzego Borejszy i entuzjazm życia odradzającego się po katastrofie.” [dr hab. Eryk Krasucki]

Książkę polecamy wraz z Wydawnictwem Marginesy

Paweł Ochman: Ziemniaki w roślinnej kuchni regionalnej

Amir Levine: Bezpiecznie

Anna Kańtoch: Zima pożegnanych