Insulinooporność nie zawsze idzie w parze z nadwagą

Insulinooporność często kojarzy się z nadwagą, otyłością brzuszną i trudnościami z redukcją masy ciała. Rzeczywiście nadmiar tkanki tłuszczowej, szczególnie trzewnej, jest jednym z ważnych czynników zwiększających ryzyko zaburzeń metabolicznych. Nie oznacza to jednak, że prawidłowa masa ciała wyklucza problem. Insulinooporność może występować również u osób szczupłych, a nawet regularnie uprawiających sport. Dlatego ocena ryzyka nie powinna opierać się wyłącznie na liczbie kilogramów czy wartości BMI.

Dlaczego insulinooporność może występować również u szczupłych osób?

Insulina jest hormonem produkowanym przez trzustkę, który umożliwia komórkom wykorzystanie glukozy jako źródła energii. Po posiłku stężenie glukozy we krwi wzrasta, a organizm wydziela insulinę, dzięki której cukier może zostać przetransportowany m.in. do mięśni i tkanki tłuszczowej. Zależność: glukoza, a insulina jest więc jednym z podstawowych mechanizmów regulujących gospodarkę energetyczną organizmu.

W insulinooporności tkanki słabiej reagują na działanie insuliny. Organizm próbuje to kompensować, zwiększając jej wydzielanie, dzięki czemu przez pewien czas stężenie glukozy może pozostawać prawidłowe. Zaburzenie może zatem rozwijać się stopniowo i długo pozostawać niezauważone.

Otyłość, zwłaszcza związana z nagromadzeniem tłuszczu trzewnego, zwiększa ryzyko insulinooporności, ale nie jest jej jedyną przyczyną. Znaczenie mogą mieć również m.in.:

• predyspozycje genetyczne;
• sposób żywienia i mała aktywność fizyczna;
• przewlekły stres oraz niedobór snu;
• niektóre zaburzenia hormonalne i metaboliczne;
• określone choroby oraz stosowane leki.

Co więcej, sama prawidłowa masa ciała nie zawsze oznacza korzystny skład ciała. Osoba szczupła może mieć stosunkowo niewielką masę mięśniową, a jednocześnie większy udział tkanki tłuszczowej, w tym tłuszczu trzewnego.

Jakie objawy mogą zwrócić uwagę?

Insulinooporność nie daje jednego charakterystycznego zestawu objawów, a dolegliwości mogą być subtelne i łatwe do przeoczenia. U części osób mogą pojawić się m.in.:

• senność i osłabienie po posiłkach, szczególnie bogatych w węglowodany;
• trudności z koncentracją i uczucie „mgły mózgowej”;
• wahania energii w ciągu dnia;
• zwiększony apetyt na słodkie produkty lub szybki powrót uczucia głodu;
• pogorszenie samopoczucia między posiłkami.

Objawy te są jednak nieswoiste i mogą towarzyszyć wielu innym zaburzeniom, dlatego nie pozwalają samodzielnie rozpoznać insulinooporności. Brak nadwagi również nie powinien być powodem do automatycznego wykluczania problemu, szczególnie gdy występują dodatkowe czynniki ryzyka lub nieprawidłowości w wynikach badań.

Jak rozpoznaje się insulinooporność?

Samo samopoczucie ani masa ciała nie wystarczają do postawienia rozpoznania. Lekarz bierze pod uwagę wywiad, czynniki ryzyka oraz wyniki badań laboratoryjnych. W diagnostyce mogą być oceniane m.in.:

• stężenie glukozy;
• poziom insuliny na czczo;
• w określonych przypadkach również ich wartości po obciążeniu glukozą.

Na podstawie glukozy i insuliny na czczo można również obliczyć wskaźnik HOMA-IR. Pomocny w wykonaniu obliczenia jest kalkulator HOMA-IR. Wyniku nie należy jednak interpretować w oderwaniu od pozostałych badań – wartości referencyjne i znaczenie HOMA-IR zależą m.in. od zastosowanej metody laboratoryjnej oraz sytuacji klinicznej pacjenta.

Prawidłowa masa ciała nie daje zatem pełnej ochrony przed insulinoopornością. Znacznie ważniejszy jest szerszy obraz zdrowia metabolicznego: styl życia, skład ciała, obciążenia rodzinne, objawy oraz wyniki odpowiednio dobranych badań.

Bibliografia:

1. Fatema Alkhulaifi, Charles Darkoh, Meal Timing, Meal Frequency and Metabolic Syndrome, Nutrients, t. 14, nr 9, 2022.
2. Pliszka M., Szablewski L., Severe Insulin Resistance Syndromes: Clinical Spectrum and Management. International Journal of Molecular Sciences, 26, 12, 5669, 2025.
3. https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/cukrzyca-i-insulinoopornosc/mity-o-insulinoopornosci/ [dostęp: 07.08.2026]

Artykuł sponsorowany