Czy cierpienie naprawdę uszlachetnia? Co mówi psychologia i doświadczenie życiowe

Cierpienie jest nieuniknione w ludzkim życiu. Przekonanie o szlachetności cierpienia zakorzenione jest w wielu kulturach i interpretowane jako coś, co zbliża nas do Boga. Doświadczanie bólu ma nas czegoś nauczyć i oczyścić. Spotykamy się z przekonaniem, że trudne doświadczenia czynią człowieka lepszym, bardziej wrażliwym i dojrzałym. Jednak realia dnia codziennego pokazują, że cierpienie niekoniecznie prowadzi do pozytywnych przemian.

Wojny, głód, wysoka śmiertelność, posłuszeństwo wobec władz we wcześniejszych wiekach powodowały, że wmówione ludziom przekonanie o szlachetności cierpienia, pomagało im znosić ucisk, niesprawiedliwość i wszelkie niewygody, a co więcej, usprawiedliwiało przemoc i ułatwiało rządzenie ludźmi, którym powtarzano, że taki już ich los, że to, co przeżywają wzmacnia ich i prowadzi do zwycięstwa.

W dzisiejszych czasach obserwujemy gloryfikowanie ludzi, którzy wiele przeszli, poświęcili się, niż ludzi, którzy wybrali wygodę, troskę o siebie. Współczujemy osobom, które wiele wycierpiały, podziwiamy je i ten zachwyt nad nimi można odbierać w kategoriach nagrody za to cierpienie.

Współczesny człowiek, nosząc w sobie dawne przekonania o szlachetności cierpienia, traktuje zmęczenie jako wartość, myli odporność z twardością, zdrowy wysiłek z przeciążeniem, wyznacza sobie cele ponad swe siły i możliwości, spędza dni i noce, by je osiągnąć i na koniec powiedzieć: przetrwałem, udało się. Człowiek wmawia sobie, że na odpoczynek trzeba zasłużyć.

Tu należy odróżnić dwa pojęcia: dyskomfort i cierpienie. Dyskomfort jest czymś naturalnym, nie narusza ludzkiej godności ani zdrowia, nie trwa zbyt długo. Cierpienie trwa długo, prowadzi do wyczerpania psychicznego i fizycznego, przewlekłego stresu i poczucia beznadziei, jest wyniszczające.

Warto zadać sobie pytania: Czy wyciągamy wnioski z przeżywania cierpienia? Czy ono czegoś nas uczy, kształtuje? Czy oprócz tego, że nas osłabia nie ma innej pozytywnej wartości? Mówi się, że nic, co przychodzi łatwo, nie jest wartościowe. Ludzie uważają, że wtedy jest coś wartościowe, gdy wymaga poświęceń. Wchodzą w role pracowników, którzy spalają się w pracy, bo uważają, że to jedyny sposób na uznanie, matki powtarzają sobie, że taka już ich rola poświęcać się dla dzieci, kosztem swojego zdrowia, czasu, przyjemności. Zarówno poświęcania pracowników i matek nie zawsze są doceniane, a wręcz uznaje się je za normę i nie widzi się w nich niczego nadzwyczajnego. I w tym miejscu trzeba zapytać się siebie: Czy moje poświęcenie opłaciło się czy też zaszkodziło np. mojemu zdrowiu, relacji, rodzinie?

Cierpienie może stać się źródłem rozwoju wewnętrznego, gdyż trudne sytuacje zmuszają człowieka do refleksji, bywa, że to przewartościowania swojego życia. Porażki, choroby uczą empatii, pokory wobec innych. Doświadczając bólu, ludzie lepiej potrafią zrozumieć cierpienia innych i wyrażają chęć pomocy im. Z drugiej strony ból przeżywany w samotności, bez wparcia i zrozumienia, prowadzić może do frustracji, zamknięcia się w sobie i przed światem. Kluczową role odgrywa sposób, w jaki człowiek reaguje na cierpienie- czy trudne doświadczenia stają się impulsem do jego przemiany, czy są tylko źródłem stresu i cierpienia bez sensu.

Cierpienie samo w sobie nie uszlachetnia, ale może stać się drogą do wewnętrznego rozwoju, jeśli zostanie przeżyte świadomie, z refleksją i nadzieją. To nie cierpienie czyni nas lepszymi, ani nie kształtuje nas, lecz sposób w jaki potrafimy je przezwyciężyć i zrozumieć. Możemy dbać o siebie, wyznaczać granice, odpuszczać i budować swą siłę bez przekraczania siebie. Powinniśmy też przestać traktować nasze rany jako dowód siły, a zacząć traktować troskę, autorefleksję i świadome wybory jako naszą dojrzałość. To one nas uszlachetniają.