Z wiekiem stajemy się mniej czy bardziej wrażliwi? Emocje po latach potrafią zaskoczyć

Z czasem wiele rzeczy zaczyna poruszać inaczej. Piosenka usłyszana po latach nagle wywołuje wzruszenie, zwykłe spotkanie z przyjaciółką nabiera większego znaczenia, a drobna uwaga, którą kiedyś można było zignorować, potrafi zostać w głowie na długo. Z drugiej strony pojawia się też większy dystans do spraw, które dawniej wywoływały złość, stres czy niepotrzebne przejmowanie się. Czy oznacza to, że wraz z wiekiem stajemy się bardziej wrażliwi, czy przeciwnie – coraz trudniej nas poruszyć?

Odpowiedź jest znacznie ciekawsza, bo dojrzewanie emocjonalne nie polega po prostu na odczuwaniu mniej albo więcej. Chodzi raczej o to, co wybieramy, czym się przejmujemy i jak długo pozwalamy emocjom zostać z nami.

Niektóre rzeczy przestają robić wrażenie

W młodszym wieku emocjonalne życie bywa intensywne. Konflikt ze znajomą może wydawać się końcem świata, krytyczna uwaga długo krąży po głowie, a nieudana rozmowa potrafi zepsuć cały dzień. Z czasem doświadczenie zaczyna jednak działać jak filtr.

Nie każda sytuacja zasługuje na taką samą ilość energii. Człowiek wie już, że niektóre problemy, które kiedyś wydawały się ogromne, po kilku miesiącach przestają mieć jakiekolwiek znaczenie. Łatwiej też rozpoznać rzeczy, na które rzeczywiście ma się wpływ, i te, których nie warto próbować kontrolować. Nie oznacza to emocjonalnego chłodu. Raczej zmianę proporcji.

Badania dotyczące regulacji emocji wskazują, że osoby starsze przeciętnie częściej korzystają z bardziej adaptacyjnych sposobów radzenia sobie z emocjami i zgłaszają mniej trudności w ich regulowaniu niż osoby młodsze. Jednocześnie przeglądy badań podkreślają, że nie można powiedzieć, iż wszyscy starsi ludzie po prostu „lepiej kontrolują emocje”. Wyniki są bardziej złożone i zależą m.in. od sytuacji, osobowości oraz rodzaju emocji.

Być może więc wraz z wiekiem nie tyle czujemy mniej, ile zaczynamy dokładniej wybierać, czym warto się przejąć.

Wrażliwość może stać się bardziej selektywna

Jest pewien paradoks. Z jednej strony można z czasem nabrać dystansu do wielu codziennych problemów. Z drugiej – niektóre rzeczy zaczynają poruszać mocniej niż dawniej.

Dlaczego? Jednym z wyjaśnień jest tzw. teoria selektywności społeczno-emocjonalnej. Zakłada ona, że wraz ze zmianą perspektywy dotyczącej własnego czasu i przyszłości ludzie częściej kierują uwagę ku relacjom oraz doświadczeniom, które mają dla nich emocjonalne znaczenie.

Dlatego po latach większą wartość może mieć spokojny wieczór z kimś bliskim niż kolejne spotkanie, na którym trzeba zrobić dobre wrażenie. Telefon od dawno niewidzianej osoby może sprawić prawdziwą radość. Zwykłe rodzinne zdjęcie może wzruszyć bardziej niż kiedyś.

Pojawia się też większa świadomość tego, że nie wszystkie relacje są równie ważne. Człowiek może mieć mniej potrzeby utrzymywania kontaktu z dziesiątkami osób, za to bardziej cenić kilka naprawdę bliskich.

To nie jest wycofanie z życia. To raczej jego porządkowanie.

Czy z wiekiem jesteśmy spokojniejsi?

Wiele osób po latach mówi coś w rodzaju: „Kiedyś bym się tym przejęła, dzisiaj już nie”. I rzeczywiście, badania wskazują na przeciętnie bardziej pozytywny obraz doświadczeń emocjonalnych w starszym wieku. Nie oznacza to jednak, że osoby starsze nie odczuwają smutku, złości czy lęku.

Interesujące jest to, że część badań wskazuje na mniejszą reaktywność na codzienne stresory u osób starszych. Innymi słowy, niektóre wydarzenia mogą wywoływać mniej gwałtowną reakcję emocjonalną.

Można to porównać do nauczenia się własnego układu nerwowego. Po latach człowiek zna już pewne schematy: wie, że złość minie, że nie każda krytyka jest atakiem, a trudna rozmowa nie musi oznaczać końca relacji.

Ale również tutaj nie ma jednej reguły. Nowsze przeglądy podkreślają, że różnice związane z wiekiem są niejednoznaczne. Niektóre osoby rzeczywiście lepiej regulują emocje, inne nie obserwują u siebie większej zmiany, a jeszcze inne mogą w pewnych sytuacjach reagować bardziej intensywnie.

Wiek sam w sobie nie daje więc emocjonalnego „immunitetu”.

Może nie stajemy się mniej wrażliwi, tylko inaczej czujemy

Najciekawsze jest chyba to, że większy spokój i większa wrażliwość wcale się nie wykluczają.

Można przestać przejmować się opinią przypadkowych ludzi, a jednocześnie mocniej przeżywać słowa kogoś bliskiego. Można nie reagować już nerwowo na drobne problemy w pracy, a wzruszyć się podczas rodzinnego spotkania. Można łatwiej odpuścić kłótnię, ale trudniej przejść obojętnie obok czyjegoś cierpienia.

To właśnie dlatego pytanie „czy z wiekiem jesteśmy bardziej wrażliwi?” nie ma jednej odpowiedzi.

Emocje niekoniecznie stają się słabsze. Czasami stają się bardziej selektywne. Mniej energii trafia do spraw przypadkowych, a więcej do ludzi, miejsc, wspomnień i doświadczeń, które naprawdę coś znaczą.

Może też zmieniać się sposób przeżywania negatywnych emocji. Zamiast natychmiast reagować, człowiek częściej pozwala sobie pomyśleć: „Czy naprawdę chcę się tym zajmować?”. Taka chwila namysłu potrafi zmienić bardzo wiele.

I chyba właśnie dlatego dojrzałość emocjonalna nie musi oznaczać grubszego pancerza. Czasami oznacza coś zupełnie odwrotnego – mniej pancerza tam, gdzie jest on niepotrzebny, i większą czułość wobec tego, co naprawdę ważne.

Z wiekiem można więc jednocześnie mniej się złościć i więcej wzruszać. Mniej reagować na hałas świata, a mocniej słyszeć to, co dzieje się we własnym życiu. Nie jest to reguła dotycząca każdego człowieka, ale kierunek, który pojawia się w badaniach nad emocjami i starzeniem.

Być może najpiękniejszą zmianą nie jest więc to, że z czasem czujemy mniej. Chodzi raczej o to, że coraz lepiej wiemy, co naprawdę zasługuje na nasze uczucia.

Polecamy również:

Dlaczego niektóre kobiety czują się „starsze”?

Kobieca przyjaźń w starszym wieku, czyli szalone babcie

Dlaczego warto słuchać babci i dziadka