PCOS – co to jest, jakie są objawy i jak zdiagnozować zespół policystycznych jajników?

PCOS (zespół policystycznych jajników), od 2026 roku określany w międzynarodowych wytycznych jako poliendokrynny metaboliczny zespół jajnikowy (PMOS), jest jednym z najczęstszych zaburzeń endokrynologicznych u kobiet w wieku rozrodczym. Jego obraz może być bardzo różnorodny – u części pacjentek dominują zaburzenia miesiączkowania i problemy z płodnością, a u innych – objawy nadmiaru androgenów, takie jak trądzik czy nadmierne owłosienie. PMOS wiąże się również z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej i zwiększonym ryzykiem niektórych chorób metabolicznych. Jak rozpoznać tę chorobę i jakie badania mogą być pomocne w postawieniu diagnozy?

Zespół policystycznych jajników – co to takiego?

PCOS to określenie, które przez lata funkcjonowało jako nazwa zespołu przebiegającego z zaburzeniami owulacji, nadmiarem androgenów oraz częstym (choć nie u wszystkich pacjentek) charakterystycznym obrazem jajników w badaniu ultrasonograficznym. W 2026 roku międzynarodowe środowisko ekspertów przyjęło nazwę polyendocrine metabolic ovarian syndrome (PMOS), czyli poliendokrynny metaboliczny zespół jajnikowy (inaczej określany również jako wielogruczołowy zespół metaboliczno-jajnikowy). Zmiana ma lepiej odzwierciedlać charakter choroby. PMOS nie jest bowiem wyłącznie zaburzeniem dotyczącym jajników – w jego przebiegu mogą występować również nieprawidłowości dotyczące gospodarki hormonalnej i metabolizmu, w tym insulinooporność, zwiększone ryzyko cukrzycy typu 2 czy chorób układu sercowo-naczyniowego. 

Warto podkreślić, że sama obecność policystycznego obrazu jajników w USG nie oznacza jeszcze rozpoznania PMOS – i odwrotnie – kobieta z PMOS nie musi mieć charakterystycznego obrazu jajników. Chorobę diagnozuje się na podstawie określonych kryteriów klinicznych, hormonalnych i – w wybranych przypadkach – ultrasonograficznych, po wykluczeniu innych przyczyn obserwowanych objawów.

Jak wyglądają policystyczne jajniki? Objawy i dolegliwości 

W badaniu USG jajniki mogą mieć zwiększoną liczbę drobnych pęcherzyków lub zwiększoną objętość. Taki obraz – tak, jak zostało to wspomniane powyżej – nie jest jednak konieczny do rozpoznania PMOS – szczególnie wtedy, gdy występują już nieprawidłowości w owulacji oraz hiperandrogenizm. Zaburzenia funkcjonowania jajników, układu hormonalnego i procesów metabolicznych sprawiają, że objawy PMOS mogą być bardzo różne. Wśród najczęstszych można wymienić: 

• zaburzenia miesiączkowania – miesiączki mogą pojawiać się nieregularnie, zbyt rzadko albo okresowo zanikać, co wynika bezpośrednio z zaburzeń owulacji. U części kobiet cykle są znacznie wydłużone, a krwawienia trwają krótko (1-2 dni) i są bardzo skąpe;
• hiperandrogenizm, czyli nadmiar androgenów – może mieć charakter laboratoryjny (wykazują go badania) lub kliniczny (wykazują go symptomy). Podwyższone stężenie androgenów powoduje hirsutyzm, czyli nadmierne owłosienie w miejscach typowych dla mężczyzn, a także trądzik, przetłuszczanie się skóry czy przerzedzenie włosów na głowie;
• niepłodność – zaburzenia owulacji mogą utrudniać zajście w ciążę. Nie oznacza to jednak, że każda kobieta z PMOS ma problemy z płodnością. W wielu przypadkach po odpowiedniej diagnostyce, zmianie codziennych nawyków i ewentualnym leczeniu możliwe jest uzyskanie prawidłowej owulacji i ciąży;
• insulinooporność, cukrzyca i nadmierna masa ciała – zmniejszona wrażliwość tkanek na insulinę sprzyja rozwojowi stanu przedcukrzycowego oraz cukrzycy typu 2. U części pacjentek występuje również nadmierna masa ciała, choć PMOS może dotyczyć także kobiet z prawidłowym BMI;
• zaburzenia metaboliczne i choroby układu krążenia – u kobiet z PMOS częściej występują nieprawidłowości lipidowe, nadciśnienie tętnicze oraz inne czynniki zwiększające ryzyko chorób sercowo-naczyniowych;
• objawy psychiczne – u pacjentek z PMOS częściej obserwuje się obniżony nastrój, objawy depresyjne i lękowe oraz pogorszenie jakości życia. Mogą one być związane zarówno z samymi mechanizmami choroby, jak i z przewlekłym charakterem objawów, problemami z płodnością czy zmianami wyglądu.

Policystyczne jajniki – badania i diagnostyka

W diagnostyce zespołu policystycznych jajników wykorzystuje się przede wszystkim: 

• dokładny wywiad z pacjentką. Lekarz pyta między innymi o regularność i częstotliwość miesiączek, objawy nadmiaru androgenów, problemy z zajściem w ciążę, zmianę masy ciała, stosowane leki oraz choroby występujące w rodzinie. Znaczenie mają również symptomy takie jak trądzik, nadmierne owłosienie czy wypadanie włosów;
• badanie ginekologiczne i USG. Specjalista ocenia budowę jajników, ich objętość oraz liczbę pęcherzyków. Charakterystyczny obraz policystycznych jajników może być jednym z elementów rozpoznania, ale nie będzie obecny u każdej pacjentki. Co istotne, u osoby, u której występują jednocześnie zaburzenia miesiączkowania i hiperandrogenizm, USG jajników nie jest niezbędne do postawienia diagnozy;
• badania hormonalne. Wśród nich wyróżnia się badanie testosteronu, a także DHEA-S (hormon androgenny pochodzenia nadnerczowego), SHBG (globulina wiążąca hormony płciowe) czy AMH (hormon antymüllerowski, którego podwyższony poziom może wskazywać na obecność licznych pęcherzyków w jajnikach). W wielu przypadkach badania te są łączone w pakiety – tak, jak w przypadku pakietu PCOS dostępnego np. w ALAB laboratoria: https://www.alab.pl/pakiet/pakiet-pcos-zespol-policystycznych-jajnikow);
• badania gospodarki węglowodanowej. Wykonuje się między innymi oznaczenie glukozy na czczo, a u części pacjentek – dla oceny ryzyka zaburzeń gospodarki węglowodanowej – również doustny test tolerancji glukozy, potocznie określany jako „krzywa cukrowa”. Badanie to pozwala wykryć nieprawidłowości, których prosty pomiar glukozy na czczo może nie wykazać. 

U części pacjentek wykonuje się również lipidogram, który pozwala ocenić stężenie cholesterolu i triglicerydów oraz regularnie kontroluje ciśnienie tętnicze krwi. Jest to istotne, ponieważ PMOS wiąże się nie tylko z objawami ginekologicznymi i hormonalnymi, ale również ze zwiększonym ryzykiem zaburzeń metabolicznych i sercowo-naczyniowych.

Źródła:

• J. Radwan, G. Guzowski, W. Zięba, Leczenie niepłodności u kobiet z wielogruczołowym zespołem metaboliczno-jajnikowym (PMOS) – aktualne rekomendacje i praktyczny algorytm postępowania, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2026, tom 11, e05326016
• H. Teede, M. Khomami, R. Morman i wsp., PCOS czy PMOS?, Medycyna Praktyczna – Ginekologia, 20.05.2026
• Lek. E. Stefanowicz, Zespół policystycznych jajników (PCOS). Przyczyny, objawy, leczenie, Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 08.03.2021
• Lek. A. Strukow, PCOS – zespół policystycznych jajników – objawy, Centrum Wiedzy ALAB, https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/pcos-zespol-policystycznych-jajnikow-objawy/, dostęp: 13.08.2026
• Dr hab. n. med. A. Kuryłowicz, Stłuszczeniowa choroba wątroby związana z dysfunkcją metaboliczną u pacjentek z PCOS, czyli dlaczego mówimy teraz o PMOS?, Ginekologia po Dyplomie 04/2026
• Dr n. med. B. Grzechocińska, lek. D. Warzecha, Aktualne postępowanie terapeutyczne w zespole policystycznych jajników. Część 1: Leczenie i profilaktyka zaburzeń metabolicznych, Ginekologia po Dyplomie 05/2024
• P. Gałczyńska, Insulinooporność i niepłodność w zespole policystycznych jajników, Forum Leczenia Otyłości, tom 11, nr 3 (2020)

Artykuł sponsorowany