Cały dzień udało się jeść „normalnie”. Śniadanie, obiad, może nawet rozsądna kolacja. I wtedy przychodzi wieczór. Wreszcie można usiąść na kanapie, dzień zwalnia, a z kuchni jakby nagle zaczynała dochodzić myśl o czekoladzie. Jeszcze jeden kawałek. Może coś słodkiego do herbaty. A chwilę później przeszukujemy szafkę w poszukiwaniu ciastek. Dlaczego właśnie wieczorem, kiedy właściwie powinnyśmy już odpoczywać, apetyt na słodycze potrafi zrobić się zaskakująco silny?
Czy to naprawdę kwestia słabej silnej woli?
Niekoniecznie. Wieczorny apetyt jest efektem działania wielu czynników: rytmu dobowego, tego, co jadłyśmy wcześniej, poziomu sytości, stresu, zmęczenia, nawyków oraz sposobu, w jaki mózg kojarzy określoną porę dnia z nagrodą.
To ważne, ponieważ łatwo wpaść w pułapkę myślenia: „Przez cały dzień byłam grzeczna, a wieczorem znowu nie wytrzymałam”. Tymczasem organizm nie działa według systemu nagród i kar.
Jeśli w ciągu dnia dostarczamy mu zbyt mało energii, wieczorny głód może być po prostu spóźnionym rachunkiem za wcześniejsze ograniczenia.
Dlaczego apetyt może rosnąć właśnie pod koniec dnia?
Nasz apetyt nie jest stały przez 24 godziny. Regulują go m.in. sygnały związane z dostępnością energii, hormony oraz rytm dobowy. Badania sugerują, że u ludzi rytm dobowy wpływa na apetyt i sposób, w jaki odczuwamy potrzebę jedzenia, niezależnie od samej ilości spożywanego pokarmu. Co ciekawe, wieczorem mechanizmy związane z regulacją apetytu mogą sprzyjać większej chęci jedzenia, szczególnie produktów wysokoenergetycznych.
To nie oznacza, że każdy człowiek powinien wieczorem jeść mniej albo że jedzenie po konkretnej godzinie jest „zakazane”. Organizm nie zna magicznej godziny 18.00. Ale zna swój rytm.
Dlaczego najbardziej kuszą nas właśnie słodycze?
Bo słodycze nie są dla mózgu neutralnym jedzeniem. Połączenie cukru, tłuszczu, przyjemnego smaku i znajomej tekstury może silnie angażować układy odpowiedzialne za nagrodę. Jeżeli dodatkowo przez cały dzień powstrzymywałyśmy się przed ulubionym jedzeniem, wieczorem może pojawić się jeszcze większa ochota.
Dochodzi do tego bardzo prosty mechanizm uczenia się. Jeśli przez wiele dni po kolacji jemy coś słodkiego podczas oglądania serialu, mózg zaczyna łączyć te elementy: kanapa + wieczór + film = coś dobrego.
Po pewnym czasie wystarczy sama sytuacja, aby pojawiła się ochota. To nie musi być prawdziwy głód. To może być głód nawyku.
Dlaczego stres kończy się wieczornym podjadaniem?
W ciągu dnia możemy funkcjonować na wysokich obrotach. Praca, dzieci, obowiązki, wiadomości, spotkania. Nie ma czasu zastanawiać się nad tym, czego właściwie potrzebujemy. Wieczorem wszystko cichnie. I wtedy pojawia się potrzeba nagrody.
Słodycze są łatwo dostępne, szybko dają przyjemność i nie wymagają praktycznie żadnego wysiłku. Dlatego mogą stać się sposobem na symboliczne zakończenie trudnego dnia. „Należy mi się”. To zdanie nie jest wcale głupie. Problem pojawia się wtedy, gdy jedzenie staje się jedynym sposobem na odpoczynek, pocieszenie albo przyjemność.
Wtedy nie sięgamy po czekoladę dlatego, że jesteśmy głodne. Sięgamy po nią, ponieważ jesteśmy zmęczone, przebodźcowane albo potrzebujemy chwili ulgi.
A może wieczorem po prostu jesteśmy niewyspane?
To jeden z najbardziej niedocenianych elementów całej układanki. Niedobór snu może wpływać na regulację apetytu i zwiększać skłonność do wybierania bardziej kalorycznych produktów. Badania eksperymentalne wskazują, że ograniczenie snu może zwiększać apetyt oraz zmieniać aktywność obszarów mózgu związanych z nagrodą i jedzeniem.
Dlatego po kilku słabo przespanych nocach wieczorna szafka ze słodyczami może nagle wydawać się znacznie bardziej interesująca. I znów: to nie musi być kwestia charakteru.
Zmęczony organizm szuka łatwo dostępnej energii i przyjemności.
Co zrobić, jeśli wieczorne słodycze zaczynają przeszkadzać?
Nie trzeba zaczynać od zakazu. Paradoksalnie całkowite zabranianie sobie słodyczy może sprawić, że będą jeszcze bardziej atrakcyjne. Lepiej najpierw sprawdzić, co właściwie stoi za wieczorną ochotą.
Czy w ciągu dnia jadłaś wystarczająco? Czy kolacja była sycąca? Czy jesteś naprawdę głodna, czy raczej zmęczona? Czy słodycze pojawiają się zawsze przy konkretnym rytuale – serialu, pracy przy komputerze, wieczornym scrollowaniu? Czy ostatnio śpisz wystarczająco? Czasami rozwiązaniem nie jest silniejsza kontrola, tylko zaspokojenie tego, czego organizm rzeczywiście potrzebuje.
Jeżeli natomiast wieczorne jedzenie staje się trudne do kontrolowania, powoduje cierpienie albo wiąże się z regularnymi epizodami objadania, warto porozmawiać ze specjalistą. To nie jest kwestia „braku charakteru”.
***
Wieczorny apetyt na słodycze może być mieszanką fizjologii, rytmu dobowego, wcześniejszego jedzenia, stresu, zmęczenia i zwyczajów, które przez lata połączyłyśmy z przyjemnością. Dlatego zanim po raz kolejny pomyślisz „nie mam silnej woli”, warto zadać sobie inne pytanie: czego właściwie potrzebuję o tej porze? Czasami będzie to kolacja. Czasami sen. Czasami chwila odpoczynku. A czasami po prostu kawałek czekolady — zjedzony bez poczucia winy, zamiast kolejnej nocnej wojny z własnym apetytem.
Polecamy również:
 |
Naukowcy wyjaśniają, dlaczego podjadanie męczy organizm |
 |
Flawanole – czym są i dlaczego są tak ważne dla zdrowia? |
|
Dlaczego kobiety powinny sięgać po gorzką czekoladę? |
