Kortyzol, znany jako hormon stresu, to regulator gospodarki energetycznej organizmu, dobowego rytmu, odporności i metabolizmu. Kortyzol pomaga radzić sobie w sytuacjach zagrożenia, ma wpływ na prawidłowy sen.
W sytuacji stresu, czy to psychicznego, czy też fizycznego, aktywuje się oś podwzgórze- przysadka- nadnercza i to wtedy nadnercza wydzielają kortyzol, który mobilizuje organizm do walki ze stresem lub ucieczki.
Jak działa na ciebie nadmiar kortyzolu
Kortyzol podnosi wtedy poziom glukozy we krwi, ciśnienie. Człowiek mobilizuje się i działa. Jest to pozytywne działanie kortyzolu. W prawidłowych ilościach kortyzol jest sprzymierzeńcem wspierając metabolizm tłuszczów, cukrów, białek, regulując ciśnienie krwi i tętno. Kortyzol wykazuje działanie przeciwzapalne, hamując reakcje immunologiczne organizmu. W prawidłowych warunkach łagodzi stany zapalne, zmniejsza reakcje alergiczne, jednak jego nadmiar osłabia układ odpornościowy. Kortyzol przenika przez barierę krew- mózg, wpływając na nastrój, sen. Nadmiar tego hormonu hamuje wydzielanie gonadotropin, prowadząc do obniżenia stężenia testosteronu, estrogenów i progesteronu, a to może mieć negatywny wpływ na owulację. Poziom kortyzolu najwyższy jest rano, gdy się budzimy, a najniższy wieczorem, jednak czynniki zewnętrzne i wewnętrzne potrafią zakłócić tę równowagę. Bardziej precyzyjnie – najniższy poziom kortyzolu u osoby zdrowej jest od około północy do drugiej w nocy, gdy człowiek śpi- wtedy niski poziom kortyzolu przyczynia się do produkcji melatoniny, a od czwartej rano do szóstej kortyzol zaczyna rosnąć, przygotowując organizm do pobudki.
O której godzinie poziom kortyzolu jest najwyższy
Od siódmej rano do dziewiątej stężenie kortyzolu jest najwyższe, co daje się odczuć w przypływie energii. Około południa poziom kortyzolu zaczyna spadać i około godziny siedemnastej obniża się jeszcze bardziej, organizm przechodzi w stan wyciszenia, by około godziny dziewiętnastej przygotowywać powoli nas do spania. Przewlekły stres powoduje nadmierne wydzielanie kortyzolu, co jest szkodliwe dla organizmu, gdyż podwyższa się poziom cukru i insuliny, ciśnienie. Wydzielany w nadmiarze kortyzol pobudza trzustkę do wydzielanie insuliny, a jej nadmiar sprzyja odkładaniu się tłuszczu głównie w okolicy brzucha i mamy wtedy do czynienia z tzw. kortyzolowym/ insulinowym brzuchem. Nieregularny rytm dnia, zmianowość, praca do późnych godzin wieczornych, a i nocnych także zaburza wydzielanie kortyzolu i ciągłe stymulowanie nadnerczy. Czujemy apatię, zmęczenie, brak energii, przysłowiowy „ zjazd”. Gdy mimo odpoczynku, nadal odczuwalny jest spadek sił, senność, to warto zbadać mocz- najlepiej dobowa zbiórka moczu, poziom glukozy, by sprawdzić stan nadnerczy, czy może mamy do czynienia z ich niedoczynnością, co nie jest częstą chorobą. Można udać się do endokrynologa, który zleci odpowiednie badania mające na celu wykrycie przyczyny kłopotów ze snem, spadkiem energii, a także potliwością. Należy wykluczyć gruczolaki przysadki i guzy nadnerczy.
Objawami wysokiego kortyzolu są: przyrost masy ciała, nadciśnienie, zaburzenie snu, zmiany nastroju, osłabienie mięśni, podatność na infekcje, zmiany skórne, nasilone oddawanie moczu, zwiększony poziom glukozy we krwi, nieregularne miesiączki, spadek libido u kobiet. Do objawów niskiego poziomu kortyzolu zaliczamy: przewlekłe zmęczenie, niskie ciśnienie krwi, niski poziom cukry we krwi, utrata masy ciała, mniejsza tolerancja na stres, nerwowość, trudności z koncentracją, problemy z pamięcią.
Czy można regulować kortyzol?
Nie ma suplementów regulujących wytwarzania kortyzolu. Obniżyć można go dietą np. śródziemnomorską, dietą opartą o indeks glikemiczny, także elastyczną dietą wegetariańską ( fleksitarianizm ), która łączy produkty wegańskie ze okazjonalnym spożywaniem mięsa i ryb. Unikaniem stresu jest kluczowe w utrzymaniu kortyzolu na optymalnym poziomie. Istotny jest sen. Prawidłowy poziom kortyzolu pomoże utrzymać aktywność fizyczna, ale już niekorzystny dla prawidłowego poziomu kortyzolu jest zbyt duży wysiłek fizyczny, intensywne ćwiczenia. Pomocna jest joga, regulacja oddechu, dieta bogata w witaminy z grupy B, magnez, kwasy omega -3. Można sięgnąć po melisę, ashwagandhę, różaniec górski. Nadmierne spożycie kofeiny pobudza wydzielanie kortyzolu więc należy nie przesadzić z dzienną dawką kofeiny. Istotne dla regulacji kortyzolu są także zdrowe relacje społeczne, rozmowy z bliskimi, a także psychologiem.
Kortyzol pomaga radzić sobie z trudnościami, jednak jego utrzymujący się nadmiar prowadzić może do problemów zdrowotnych.
