Elektrolity po chorobie – jak odbudować siły i nawodnić organizm

Wiele dolegliwości powoduje nadmierną utratę płynów lub niewystarczającą ich podaż – np. wskutek utraty apetytu czy problemów z przełykaniem. Po przebytej chorobie organizm często jest wyczerpany. Utrata płynów pociąga za sobą również deficyt cennych dla zdrowia elektrolitów. Dowiedz się, dlaczego do tego dochodzi, jak rozpoznać symptomy niewystarczającego nawodnienia i jak odzyskać siły.

Czym są elektrolity i jaką pełnią funkcję?

Elektrolity to minerały występujące w płynach ustrojowych organizmu, które po rozpuszczeniu przyjmują postać jonów zdolnych do przenoszenia ładunku elektrycznego. Do najważniejszych elektrolitów znajdujących się w organizmie zalicza się sód, potas, chlorki, wapń i magnez. Minerały te wpływają m.in. na^1,2:

• regulację nawodnienia oraz dystrybucję wody w organizmie;
• przewodzenie impulsów nerwowych i komunikację między komórkami;
• kurczliwość mięśni, w tym mięśnia sercowego;
• regulację ciśnienia tętniczego.

Kiedy organizm traci elektrolity?

Deficyt elektrolitów w organizmie może mieć kilka przyczyn. Długotrwałe spożywanie zbyt małej ilości płynów lub restrykcyjne sposoby odżywiania, które ograniczają naturalne źródła tych pierwiastków, prowadzą do stopniowego obniżenia ich poziomu. Brak tych cennych minerałów często wynika też z nadmiernej utraty płynów¹. Dochodzi do tego nie tylko w trakcie intensywnego wysiłku fizycznego, ale również podczas chorób przebiegających np. z gorączką. Podwyższona temperatura ciała przyczynia się do nadmiernego pocenia, a wraz z potem organizm traci również sód.

Utrata elektrolitów może być też następstwem wymiotów, które stanowią objaw wielu chorób, np. guzów ośrodkowego układu nerwowego (OUN), infekcyjnego nieżytu żołądkowo-jelitowego o ostrym przebiegu, zatrucia pokarmowego, chorób wątroby, chorób trzustki³.

Jak rozpoznać, że organizmowi brakuje wody i elektrolitów?

Niedostateczną ilość płynów w organizmie można zidentyfikować na podstawie charakterystycznych sygnałów, które stają się bardziej wyraźne w miarę pogłębiania się problemu.

Na początku zwykle pojawia się silne odczucie pragnienia, choć u osób w podeszłym wieku ten sygnał może być słabszy. Często towarzyszy mu zmęczenie i ból głowy. W miarę narastania deficytu nasilają się oznaki związane z suchością błon śluzowych. Skóra traci elastyczność, o czym świadczy wolne rozprostowywanie się uchwyconego fałdu skóry. Ilość oddawanego moczu jest zmniejszona, a san mocz często przybiera bardzo ciemny kolor.

Na poziomie ogólnoustrojowym możesz zaobserwować przyspieszone bicie serca, drżenia i skurcze mięśni, zaczerwienienie skóry oraz brak pocenia się. Charakterystyczna jest też apatia i spowolnienie (choć u osób starszych czasami występuje pobudzenie), trudności z kojarzeniem oraz zaburzenia koordynacji⁴.

Jak się nawodnić po chorobie?

Aby zachować równowagę wodno-elektrolitową, ważne jest utrzymanie balansu między ilością przyjmowanej a wydalanej wody i elektrolitów. Bilans wodny organizmu jest regulowany przez nerki oraz układ hormonalny. W ciągu dnia dochodzi do utraty około 2,5 litra płynów między innymi przez nerki, skórę, płuca i układ pokarmowy. Wraz z wodą z organizmu „uciekają” również elektrolity. Należy zatem stale i proporcjonalnie uzupełniać te straty, czerpiąc wodę zarówno z napojów, jak i z pożywienia¹.

Jest to ważne na co dzień, a w przypadku choroby, gdy ryzyko deficytu płynów jest większe, jeszcze bardziej zyskuje na znaczeniu. W wielu przypadkach bowiem wzrasta zapotrzebowanie na wodę i elektrolity. Przy gorączce, na przykład, każdy stopień Celsjusza ponad normę powoduje zwiększenie zapotrzebowania o około 15%. Również w wyniku wymiotów utrata wody i elektrolitów może szybko doprowadzić do osłabienia^3,5.

Najważniejsze w postępowaniu jest zadbanie o właściwe nawodnienie organizmu oraz utrzymanie prawidłowego poziomu elektrolitów, zwłaszcza sodu i potasu⁴. W tym celu warto spożywać odpowiednią ilość płynów – zazwyczaj wystarczy picie wody, rozcieńczonych soków owocowych (np. np. sok jabłkowy z wodą) lub spożywanie lekkich zup, w tym bulionu. W razie potrzeby i podczas nasilonych dolegliwości można sięgnąć po roztwory nawadniające dostępne w aptekach, które zawierają sole mineralne^3,4.

Źródła:

1. Wiercińska M., Elektrolity – co to, niedobór, kiedy pić elektrolity?, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/zdrowy_czlowiek/380736,elektrolity-co-to-niedobor-kiedy-pic-elektrolity [Dostęp online: 20.10.2025]
2. Jarosz, Mirosław, et al. Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. Vol. 83, Warszawa, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Państwowy Zakład Higieny, 2020, https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2020/12/Normy_zywienia_2020web-1.pdf s. 316-317
3. Wiercińska M., Nudności i wymioty: co oznaczają, sposoby radzenia sobie, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/134362,nudnosci-i-wymioty [Dostęp online: 20.10.2025]
4. Wiercińska M., Objawy odwodnienia u dzieci i dorosłych, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/344290,objawy-odwodnienia-u-dzieci-i-doroslych [Dostęp online: 20.10.2025]
5. Wiercińska M., Biegunka (rozwolnienie) – objawy, przyczyny, leczenie, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/50644,biegunka [Dostęp online: 20.10.2025]