Robert Kowalczyk, Katarzyna Waszyńska i Ewa Podsiadły-Natorska: Całe szczęście to kryzys – kiedy życie wypada z torów
dodał: Marta Dudzińska
Kryzys ma złą prasę. Kojarzy się z rozpadem, bezradnością, telefonem wykonanym o niewłaściwej porze, walizką stojącą w przedpokoju albo wiadomością, po której przez kilka godzin nie wiadomo, co zrobić z własnym życiem. Tymczasem Robert Kowalczyk, Katarzyna Waszyńska i Ewa Podsiadły-Natorska proponują, żeby na chwilę odłożyć słowo „katastrofa” i przyjrzeć się kryzysowi inaczej. Nie jak wyrokowi, lecz jak momentowi, w którym dotychczasowy sposób życia przestaje działać.
To przewrotna perspektywa i właśnie dlatego tytuł Całe szczęście to kryzys brzmi znacznie ciekawiej, niż mogłoby się wydawać. Autorzy nie próbują wmówić czytelnikowi, że cierpienie jest potrzebne albo że każda strata prowadzi ostatecznie do czegoś pięknego. Nie każdy kryzys jest przecież „szansą”. Są takie, które po prostu bolą. Sens tej książki leży gdzie indziej: w pytaniu, co możemy zrobić, kiedy wydarza się coś, na co nie byliśmy przygotowani.
Kowalczyk i Waszyńska patrzą na kryzys z perspektywy psychologicznej i terapeutycznej, a dziennikarka Ewa Podsiadły-Natorska nadaje tej rozmowie formę bliską czytelnikowi. Dzięki temu książka nie ma być akademickim wykładem ani zbiorem psychologicznych definicji. To rozmowa o tym, co dzieje się z człowiekiem, kiedy jego dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać. I właśnie tutaj książka robi się naprawdę interesująca. Bo kryzys nie zawsze wygląda tak, jak sobie go wyobrażamy. Może być rozwodem, zdradą, utratą pracy, chorobą czy śmiercią bliskiej osoby. Ale może pojawić się także wtedy, gdy z zewnątrz wszystko wygląda dobrze. Narodziny dziecka mogą być spełnieniem marzeń, a jednocześnie całkowicie wywrócić dotychczasowy porządek. Awans może przynieść satysfakcję, ale również wypalenie. Długo oczekiwana zmiana może nagle odebrać poczucie bezpieczeństwa. To jedna z najważniejszych myśli tej publikacji: nie trzeba przeżywać tragedii, żeby znaleźć się w kryzysie. Czasem wystarczy, że życie stanie się inne, niż miało być.
Autorzy rozmawiają o miłości, rozstaniach, zdradzie, samotności, rodzicielstwie, chorobie, wypaleniu zawodowym, kryzysie wieku średniego i utracie sensu. Lista brzmi szeroko, ale łączy ją jeden motyw – moment, w którym człowiek musi przestać działać według starego scenariusza i zacząć szukać nowego. Nie jest to jednak kolejny poradnik obiecujący kontrolę nad własnym życiem. Takich obietnic jest dziś aż nadto: wystarczy właściwie myśleć, dobrze zarządzać emocjami, wyznaczać granice, znać swoje potrzeby. Tymczasem kryzys ma tę irytującą właściwość, że potrafi pokazać ograniczenia wszystkich naszych instrukcji obsługi. Są sytuacje, których nie da się „dobrze rozegrać”, można jedynie próbować przez nie przejść.
W rozmowie autorów ważne staje się więc nie tyle pytanie „dlaczego mi się to przydarzyło?”, ile „co teraz?”. To niewielkie przesunięcie, ale psychologicznie bardzo istotne. Nie odbiera człowiekowi prawa do bólu, a jednocześnie nie zatrzymuje go na zawsze w miejscu, w którym coś się skończyło. Szczególnie trafne jest spojrzenie na kryzys jako na proces adaptacji. Kiedy dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać, pojawia się dezorganizacja. Człowiek przez jakiś czas nie wie, jak funkcjonować w nowej rzeczywistości. Dopiero później może zacząć szukać innych sposobów działania. Tak właśnie opisują kryzys autorzy w rozmowie opublikowanej przez Wydawnictwo Zwierciadło.
Nie oznacza to oczywiście, że książka mówi: „ciesz się, że masz kryzys”. Taki przekaz byłby wręcz niebezpiecznie uproszczony. Jej przewrotność polega raczej na czymś subtelniejszym. Kryzys może odebrać człowiekowi iluzję, że wszystko będzie trwało tak jak dotąd. Ale czasem dopiero wtedy pojawia się możliwość zadania pytań, które wcześniej były niewygodne albo po prostu niepotrzebne. Czy naprawdę chcę żyć tak jak dotąd? Czy relacja, której tak długo broniłem, nadal jest dla mnie dobra? Czy praca, której utraty się bałem, rzeczywiście była tym, czego potrzebowałem? Czy moje życie należy do mnie, czy tylko konsekwentnie realizuję scenariusz, który kiedyś wydawał się właściwy?
Właśnie dlatego poradnik może być interesującą lekturą nie tylko dla osoby znajdującej się aktualnie w trudnym momencie. Być może nawet dla niej nie będzie najłatwiejsza – kiedy wszystko się wali, człowiek często potrzebuje przede wszystkim konkretnego wsparcia, a nie filozofowania nad znaczeniem przemiany. Ta książka może natomiast dobrze trafić do kogoś, kto wyszedł już z pierwszego szoku i zaczyna zastanawiać się, co zrobić z rzeczywistością, która została po nim.
Czy książka przekona każdego? Niekoniecznie. Osoby oczekujące bardzo konkretnych ćwiczeń, checklist i instrukcji „zrób to, kiedy wydarzy się kryzys” mogą poczuć niedosyt. To raczej publikacja do zatrzymania się i rozmowy niż podręcznik pierwszej pomocy psychologicznej. Jej wartość polega na zmianie perspektywy, nie na dostarczaniu kilkunastu prostych recept.
To opowieść o życiowych zakrętach, na których nie zawsze od razu widać drogę. Czasem najpierw trzeba przyznać, że stara droga już nie istnieje.
Od Wydawcy:
Kryzys nie pyta o zgodę. Przychodzi niespodziewanie i zmienia wiele, a czasem wszystko. Nie musi jednak oznaczać końca. Może stać się początkiem czegoś lepszego.
Kryzysu nie da się zaplanować. Może przyjść po rozstaniu, utracie pracy, chorobie czy śmierci bliskiej osoby. Może też zaskoczyć wtedy, gdy pozornie wszystko układa się idealnie. To moment, w którym dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają działać, a przed nami staje jedno z najważniejszych pytań: jak chcę żyć dalej?
Czy kryzys jest wyłącznie doświadczeniem, które odbiera spokój i poczucie bezpieczeństwa? A może właśnie wtedy otwiera się przestrzeń na najważniejsze życiowe zmiany?
dr n. med. Robert Kowalczyk, prof. UMW
Psycholog, seksuolog kliniczny, psychoterapeuta, terapeuta par i biegły sądowy. Profesor w Klinice Psychiatrii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, współtwórca Instytutu Psychoterapii i Terapii Seksuologicznej SPLOT w Warszawie. Wieloletni kierownik Zakładu Seksuologii Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie. Od ponad 20 lat zajmuje się zdrowiem psychicznym, seksualnością, relacjami i terapią par. Autor i współautor kilkudziesięciu publikacji naukowych oraz książek popularnonaukowych, m.in. Sztuka bycia razem, Sztuka rozstania, Męska rzecz. Wszystko, co mężczyzna musi wiedzieć, by żyć długo i aktywnie czy Wstępu do seksuologii. W radiu TOK FM współprowadzi „SexAudycję” i „SexPodcast”, dla „Vogue Polska” podcasty „Męskie światy” i „Optimum”. Laureat listy 100 osób wspierających edukację seksualną w Polsce „Forbes” i SEXEDPL oraz wyróżnienia „Czerwona Kokardka”. Stały felietonista magazynu psychologicznego „Charaktery”.
dr hab. n. społ. Katarzyna Waszyńska, prof. UAM
Psycholożka, seksuolożka kliniczna (certyfikat Polskiego Towarzystwa Seksuologicznego), specjalistka w zakresie edukacji seksualnej (certyfikat Instytutu Zdrowia Seksualnego Towarzystwa Rozwoju Rodziny), specjalistka w zakresie terapii stresu pourazowego (certyfikat Polskiego Towarzystwa Terapeutycznego), doradczyni w problemach małżeńskich i rodzinnych (certyfikat Polskiego Towarzystwa Terapeutycznego). Profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, kierowniczka Zakładu Promocji Zdrowia i Psychoterapii na Wydziale Studiów Edukacyjnych UAM i specjalności socjoterapia i promocja zdrowia. Konsultantka ds. przeciwdziałania molestowaniu seksualnemu na UAM. Od 30 lat pracuje z pacjentami indywidualnymi i parami, łącząc praktykę terapeutyczną z działalnością naukową i dydaktyczną. Autorka i współautorka licznych publikacji naukowych.
Ewa Podsiadły-Natorska
Dziennikarka, redaktorka i autorka książek. Specjalizuje się w tematyce zdrowia, psychologii, relacji, rozwoju osobistego oraz współczesnych problemów społecznych. Od lat tworzy wywiady, reportaże i artykuły dla Wirtualnej Polski, Hello Zdrowie oraz „Świata Lekarza”, gdzie pełni funkcję redaktorki prowadzącej. Entuzjastka medycyny opartej na faktach. Szczególnie interesują ją przemiany zachodzące we współczesnej rodzinie oraz wpływ rozwoju nauki na zdrowie i jakość życia. Absolwentka filologii polskiej o specjalności redaktorsko-medialnej na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Autorka czterech powieści, laureatka konkursów dla dziennikarzy medycznych. Należy do Stowarzyszenia Dziennikarze dla Zdrowia oraz Dziennikarskiego Klubu Promocji Zdrowia.
